Jak czytać kartę otworu wiertniczego – kolumna po kolumnie
Rzędna, głębokość, symbol PN-86 i ISO 14688, opis, stan, wilgotność, woda, próbki, stratygrafia i zarurowanie – co oznacza każda kolumna karty otworu i na co patrzeć przy sprawdzaniu cudzej dokumentacji.

Karta otworu (metryka, profil otworu) to najczęściej oglądany załącznik dokumentacji geotechnicznej. Projektant konstrukcji zagląda do niej, żeby sprawdzić, na czym stanie fundament, wykonawca – żeby ocenić wodę w wykopie, a rzeczoznawca – żeby znaleźć słaby punkt opinii. Każda z tych osób czyta ją trochę inaczej, ale wszystkie potrzebują tego samego: jednoznacznych, spójnych danych.
Poniżej omawiamy kartę kolumna po kolumnie – w kolejności, w jakiej zwykle pojawiają się na wydruku. Układ kolumn nie jest znormalizowany i różni się między firmami, ale treść jest w praktyce zbliżona.
Nagłówek karty – zanim spojrzysz na profil
Nagłówek mówi, gdzie, kiedy i czym wiercono. Sprawdź w nim:
- nazwę otworu i zlecenia – zgodną z planem sytuacyjnym i przekrojami,
- współrzędne i układ odniesienia – w Polsce najczęściej PL-2000 (strefa 5–8) lub PL-1992; bez podanego układu współrzędne są bezużyteczne,
- rzędną terenu i układ wysokości – obecnie PL-EVRF2007-NH; w starszych opracowaniach Kronsztadt 86 (różnica w zależności od miejsca rzędu kilkunastu centymetrów, więc przy łączeniu archiwaliów z nowymi badaniami trzeba ją uwzględnić),
- datę wiercenia – ważną dla interpretacji wody gruntowej (pora roku, opady),
- metodę wiercenia i średnice – np. obrotowe rdzeniowe, okrętne świdrem spiralnym, udarowo-linowe, ręczne; od metody zależy, jakie próbki dało się pobrać i jak wiarygodny jest opis,
- skalę pionową – typowo 1:50 lub 1:100,
- osobę nadzorującą (geolog dokumentujący) i operatora wiertnicy.
Jeżeli rzędna została odczytana z mapy zasadniczej lub z NMT, a nie pomierzona, powinno to być napisane. Różnica kilkudziesięciu centymetrów potrafi zmienić wniosek o tym, czy zwierciadło wody jest powyżej, czy poniżej poziomu posadowienia.
Rzędna i głębokość
Kolumna głębokości (m p.p.t. – poniżej poziomu terenu) to podstawowa oś karty. Kolumna rzędnych (m n.p.m.) jest jej przeliczeniem: rzędna = rzędna terenu − głębokość. Na kartach podaje się zwykle rzędne i głębokości spągów warstw (dolnych granic), a miąższość jako różnicę kolejnych spągów.
Przy kontroli warto sprawdzić dwie rzeczy:
- czy suma miąższości daje głębokość końcową otworu,
- czy rzędne spągów zgadzają się z rzędną terenu z nagłówka (błąd w rzędnej terenu przenosi się na wszystkie warstwy i na przekroje).
Głębokości granic warstw w wierceniu mechanicznym mają ograniczoną dokładność – przy wierceniu świdrem spiralnym granica odczytana z urobku może być przesunięta nawet o kilkadziesiąt centymetrów. Dokładność rzędu 0,1 m jest realna przy rdzeniowaniu.
Symbol gruntu: PN-86 i PN-EN ISO 14688
Na polskich kartach często spotkasz dwie kolumny symboli:
- symbol wg PN-86/B-02480 (np. Ps, Pd, Gp, Gπ, Ip, Nm, T) z szrafurą – norma formalnie zastąpiona przez serię PN-EN ISO 14688, ale wciąż powszechnie stosowana, bo opiera się na niej ogromna część archiwaliów i wiele specyfikacji branżowych,
- symbol wg PN-EN ISO 14688-1/-2 (np. mSa, fSa, saclSi, Cl, Or) – wymagany w nowych dokumentacjach zgodnych z Eurokodem 7.
Te dwie klasyfikacje nie są wzajemnie jednoznaczne: inne są granice frakcji (piasek/pył 0,05 mm w PN-86 i 0,063 mm w ISO; żwir/kamienie 40 mm i 63 mm), a grunty drobnoziarniste ISO nazywa według plastyczności, a nie samego uziarnienia. Szczegółowo opisujemy to w artykule o przejściu z PN-86 na ISO 14688. Na karcie dwujęzycznej sprawdź przede wszystkim, czy oba symbole opisują ten sam grunt, a nie zostały „przetłumaczone” mechanicznie.
Zapis złożony – np. Ps+Ż (piasek średni z domieszką żwiru), Pd//Gp (piasek drobny z przewarstwieniami gliny piaszczystej), nB(Ps+gruz) (nasyp budowlany) – powinien być objaśniony w legendzie.
Opis gruntu
Opis słowny to miejsce, w którym geolog przekazuje informacje, których symbol nie mieści. Dobry opis zawiera w stałej kolejności:
- nazwę gruntu i domieszki (z określeniem ilości: „z domieszką”, „z przewarstwieniami”, „z wkładkami”),
- barwę (najlepiej wg jednej skali w całym zleceniu),
- strukturę i teksturę – warstwowanie, laminację, spękania, ślady korzeni,
- zawartość węglanu wapnia (reakcja z HCl – np. CaCO₃ brak / słaba / silna),
- zawartość części organicznych, wtrącenia (żwir, kamienie, okruchy węgla, gruz),
- w nasypach – skład, sposób powstania (kontrolowany/niekontrolowany), zapach, ślady zanieczyszczeń.
Opis „glina piaszczysta, brązowa” bez stanu i bez informacji o wtrąceniach to opis niepełny – nie da się na nim oprzeć przyporządkowania do warstwy geotechnicznej.
Stan gruntu
Kolumna stanu zawiera jedną z dwóch rzeczy, zależnie od rodzaju gruntu:
| Rodzaj gruntu | Parametr | Stany wg PN-86/B-02480 |
|---|---|---|
| niespoiste (piaski, żwiry, pospółki) | stopień zagęszczenia I_D | luźny (I_D ≤ 0,33), średnio zagęszczony (0,33–0,67), zagęszczony (0,67–0,80), bardzo zagęszczony (> 0,80) |
| spoiste (gliny, iły, pyły) | stopień plastyczności I_L | zwarty, półzwarty (I_L < 0), twardoplastyczny (0–0,25), plastyczny (0,25–0,50), miękkoplastyczny (0,50–1,00), płynny (> 1,00) |
W opisie wg ISO 14688-2 używa się innej skali: dla gruntów drobnoziarnistych wskaźnika konsystencji I_C = (w_L − w)/(w_L − w_P) = 1 − I_L, a dla gruboziarnistych stopnia zagęszczenia w pięciu przedziałach (very loose … very dense) o granicach 15/35/65/85%. Granice nie pokrywają się z PN-86, więc stan „średnio zagęszczony” nie jest automatycznie „medium dense”.
Ważne pytanie przy czytaniu karty: skąd pochodzi stan? Może być:
- oceniony makroskopowo w terenie (wałeczkowanie, nacisk palcem),
- przyjęty z sondowania (DPL, DPH, CPT) – wtedy zwykle jest to wartość z korelacji,
- oznaczony w laboratorium (granice Atterberga i wilgotność naturalna).
Dobra karta to rozróżnia, np. przypisem albo osobną kolumną z wynikiem sondowania.
Wilgotność
Dla gruntów niespoistych PN-86 rozróżnia stany: suchy (s), mało wilgotny (mw), wilgotny (w), mokry (m), nawodniony (nw). Grunt nawodniony leży pod zwierciadłem wody; grunt mokry nad zwierciadłem może sygnalizować sączenia lub strefę podsiąku.
Kolumna wilgotności to dobre narzędzie kontrolne: jeśli w piaskach od 2,5 m wpisano „mokry”, a zwierciadło wody nawiercono dopiero na 4,0 m, warto sprawdzić, czy nie pominięto sączeń albo wody zawieszonej.
Woda gruntowa
Na karcie powinny się znaleźć co najmniej dwie informacje: zwierciadło nawiercone (głębokość, na której pojawiła się woda) i zwierciadło ustabilizowane (po określonym czasie). Dla zwierciadła napiętego podaje się głębokość nawiercenia i poziom, do którego woda się podniosła. Osobno zaznacza się sączenia.
Konwencje graficzne (trójkąty pełne i puste, strzałki) różnią się między firmami – legenda karty musi je objaśniać. Brak wody też jest informacją: „wody nie nawiercono do głębokości 6,0 m” to coś innego niż puste pole.
Sprawdź też datę pomiaru ustabilizowanego zwierciadła i czas stabilizacji. W gruntach spoistych kilkadziesiąt minut po zakończeniu wiercenia to często za mało, żeby woda doszła do poziomu równowagi. Więcej o tym w artykule o wodzie gruntowej w dokumentacji.
Próbki
Kolumna próbek pokazuje głębokość pobrania i rodzaj próbki. W polskiej praktyce wciąż spotyka się oznaczenia:
- NNS – próbka o naturalnej nienaruszonej strukturze,
- NW – próbka o naturalnej wilgotności,
- NU / N – próbka o naruszonej strukturze,
- próbki wody – do badań agresywności (np. wg PN-EN 206) lub składu chemicznego.
W dokumentacjach zgodnych z Eurokodem 7 lepiej podać kategorię metody pobierania (A, B, C wg PN-EN ISO 22475-1) i klasę jakości próbki (1–5 wg PN-EN 1997-2). To ważne, bo klasa jakości ogranicza zakres badań laboratoryjnych: na próbce klasy 3–5 nie oznaczysz wiarygodnie parametrów wytrzymałościowych ani ściśliwości.
Stratygrafia i geneza
Kolumna stratygrafii (np. Qh – holocen, Qp – plejstocen, Ng – neogen) i genezy (np. g – osady glacjalne, fg – fluwioglacjalne, f – rzeczne, l – jeziorne, b – biogeniczne, nB – nasyp antropogeniczny) jest często traktowana po macoszemu, a to ona pozwala poprawnie korelować warstwy między otworami. Dwie gliny piaszczyste o tym samym symbolu, ale różnej genezie (np. glina zwałowa i glina deluwialna), to dwie różne warstwy geotechniczne – inna historia obciążenia, inna prekonsolidacja, inne parametry.
Zarurowanie i konstrukcja otworu
Kolumna zarurowania pokazuje, do jakiej głębokości i jaką średnicą rur osłonowych zabezpieczono otwór. Ma to znaczenie przy interpretacji:
- wody – woda nawiercona pod rurami osłonowymi może mieć inny charakter niż woda w otwartym otworze; rury odcinają wyższe poziomy wodonośne,
- próbek – próbka pobrana poniżej końca zarurowania w piasku nawodnionym może pochodzić z materiału, który osypał się ze ścian.
Jeśli w otworze zabudowano piezometr, karta powinna pokazywać jego konstrukcję: odcinek filtrowy, obsypkę, uszczelnienie (np. iłem bentonitowym) i głowicę. Na koniec – sposób likwidacji otworu (zasyp urobkiem, korek iłowy, zaczyn cementowo-bentonitowy). W otworach przewiercających warstwy izolujące poziom wodonośny prawidłowa likwidacja jest wymagana, a jej opis w dokumentacji to dowód, że została wykonana.
Kolumny dodatkowe
Coraz częściej na karcie pojawiają się:
- warstwa geotechniczna (numer wydzielenia, np. IIa) – łącznik z tabelą parametrów i z przekrojami,
- wyniki sondowań obok profilu (wykres N10 sondy DPL/DPH lub qc z CPT),
- parametry (I_D, I_L, w_n) przypisane warstwom,
- dla skał – RQD, TCR, SCR, stopień zwietrzenia wg ISO 14689.
Szybka lista kontrolna
Przed przyjęciem karty do dokumentacji sprawdź:
- układ współrzędnych i wysokości, rzędną terenu i jej źródło,
- zgodność sumy miąższości z głębokością otworu,
- spójność symbolu, opisu i stanu (np. „Ps, plastyczny” to błąd – piasek nie ma stanu plastycznego),
- czy dla każdego gruntu spoistego podano stan, a dla niespoistego – zagęszczenie,
- wodę nawierconą i ustabilizowaną z czasem pomiaru,
- próbki z rodzajem/klasą jakości,
- stratygrafię i genezę,
- zarurowanie, piezometr i likwidację,
- legendę objaśniającą wszystkie użyte skróty.
Jak to wygląda w geocore

W geocore kartę otworu generuje się do PDF z tabeli warstw, którą wypełnia się w edytorze otworu. Zestaw kolumn jest konfigurowalny: skala głębokości i rzędne, szrafura z symbolem PN, opis i barwa, symbole ISO/EN, miąższość, wilgotność, stan, próbki gruntu i wody, rdzenie (RQD/TCR/SCR/FI), stratygrafia, piezometr lub studnia, zarurowanie, konstrukcja i likwidacja otworu, warstwa geotechniczna, parametry warstw oraz wykresy badań obok profilu. Do symbolu ISO jest kreator wg PN-EN ISO 14688-1, który składa symbol z frakcji i podpowiada opis po polsku i angielsku. Zwierciadło wody wpisuje się z typem (swobodne, napięte, sączenie, nieustalone), a kartę można wydrukować w skali 1:50, 1:100, 1:200 lub 1:500.
Źródła
- PN-86/B-02480 Grunty budowlane. Określenia, symbole, podział i opis gruntów.
- PN-EN ISO 14688-1:2018 i PN-EN ISO 14688-2:2018 Badania geotechniczne – Oznaczanie i klasyfikowanie gruntów.
- PN-EN ISO 22475-1 Badania geotechniczne – Metody pobierania próbek i pomiary wód gruntowych – Część 1.
- PN-EN 1997-2:2009 Eurokod 7 – Projektowanie geotechniczne – Część 2: Rozpoznanie i badanie podłoża gruntowego (klasy jakości próbek).
- PN-EN ISO 14689 Badania geotechniczne – Oznaczanie, opis i klasyfikowanie skał.
- Rozporządzenie Rady Ministrów z 15 października 2012 r. w sprawie państwowego systemu odniesień przestrzennych (układy PL-2000, PL-1992, PL-EVRF2007-NH).
- „Klasyfikacje i jakość gruntów wg norm ISO”, Inżynier Budownictwa (inzynierbudownictwa.pl).