Dokumentacja › Laboratorium

20. Badanie makroskopowe

Laboratoryjny opis makroskopowy próbki wg PN-B-04481:1988 albo PN-EN ISO 14688-1 (2018 / 2006), z kreatorem symbolu gruntu ISO; karta badania, opis do nagłówka kart próbki i zestawienie xlsx.

W aplikacji: Laboratorium → Badanie makroskopowe

Wstęp

Moduł „Badanie makroskopowe” zapisuje laboratoryjny opis makroskopowy próbki gruntu – wg PN-B-04481:1988 (pola jak w GeoLab, Rys. 2.14) albo wg PN-EN ISO 14688-1 w wydaniu 2018 lub 2006 (Rys. 2.15). W wariancie ISO symbol gruntu można zbudować z frakcji przyciskiem „Utwórz symbol gruntu wg ISO”.

Moduł nic nie liczy – przechowuje opis. Skąd dane: próbka z rejestru próbek. Dokąd trafia opis:

  • na kartę badania makroskopowego,
  • do nagłówka kart wszystkich badań tej próbki w trybie „Wg CPK” (wiersz „Opis makroskopowy próby wg …”) – zamiast opisu terenowego z rejestru,
  • do kolumn opisu makroskopowego w zestawieniu badań próbek (Rodzaj gruntu, Barwa, Zawartość CaCO₃, Wilgotność, Liczba wałeczków, Stan gruntu),
  • do macierzy badań (kolumny „Makroskopowe PN” i „Makroskopowe ISO”).

Badanie nie zmienia parametrów liczbowych próbki.

Układ ekranu

Moduł „Badanie makroskopowe” – opis wg PN

  1. „Dodaj” – nowe badanie „Nowe badanie”: norma PN-EN ISO 14688-1, wydanie 2018, grunty drobnoziarniste.
  2. Lista badań – podpis „{norma} · {opis}”, np. „PN-B-04481 · Gp, brązowo-szara, wilgotny”.
  3. „Podgląd PDF” – karta (aktywna, gdy wpisano choć jedno pole opisu bieżącego wariantu); obok „Generuj karty…” i „Kosz”.
  4. „Nagłówek sprawozdania” – ustawienia nagłówka kart laboratoryjnych (opis).
  5. „Zestawienie xlsx” – wszystkie badania makroskopowe zlecenia.
  6. „Próbka” – próbka z rejestru; nazwa domyślna badania „{próbka} · makro”.
  7. „Norma” – „PN-B-04481:1988” albo „PN-EN ISO 14688-1”.
  8. „Data”.
  9. Podgląd tabeli wyników – nagłówek z normą i wiersze karty.
  10. Status nagłówka – „Opis w nagłówku sprawozdań próbki {próbka} (tryb „Wg CPK”): {opis}” (zielony), „Nagłówek sprawozdań próbki {próbka} używa innego badania makroskopowego” albo „Opis nie trafi do nagłówka sprawozdań (nie wybrano próbki / nie znaleziono próbki w rejestrze / brak opisu)”.

Wprowadzanie danych

Opis wg PN-B-04481:1988

Sekcje „Parametry” i „Niepewność pomiaru” – wariant PN

  1. „Nazwa gruntu” – podpowiedzi: nazwy gruntów ze słownika (z uwzględnieniem słowników organizacji).
  2. „Symbol gruntu” – podpowiedzi: symbole ze słownika (np. Gp, Pd).
  3. „Barwa” – podpowiedzi ze słownika barw.
  4. „Wilgotność” – podpowiedzi: suchy, mało wilgotny, wilgotny, mokry, nawodniony.
  5. „Zawartość CaCO₃ [%]” – np. „>5”.
  6. „Liczba wałeczków” – np. „2×3”.
  7. „Stan gruntu” – podpowiedzi: bardzo luźny, luźny, średnio zagęszczony, zagęszczony, bardzo zagęszczony, płynny, bardzo miękkoplastyczny, miękkoplastyczny, plastyczny, twardoplastyczny, półzwarty, zwarty.
  8. „Próba rozmakania” – np. „mało spoisty”.
  9. „Próba rozcierania” – np. „grupa 2”.
  10. „Niepewność pomiaru [%]” – wpis ręczny; drukowany na karcie jako wiersz „Niepewność pomiaru [%]”, gdy w „Nagłówku sprawozdania” włączono „Wariant z niepewnością pomiaru”.

Wszystkie pola opisu są tekstem dowolnym – podpowiedzi nie ograniczają wpisu.

Opis wg PN-EN ISO 14688-1

Sekcje „Badanie” i „Frakcje gruntu (symbol)” – wariant ISO

  1. „Norma” = „PN-EN ISO 14688-1”.
  2. „Wydanie” – „2018” (domyślnie) albo „2006”; drukowane w nazwie normy („PN-EN ISO 14688-1:2018”).
  3. „Rodzaj gruntu” – decyduje o zestawie parametrów.
  4. „Frakcja główna” – kod frakcji, np. „Cl”, „fSa”.
  5. „Frakcja drugorzędna 1” – np. „sa”.
  6. „Frakcja drugorzędna 2”.
  7. „Przewarstwienie 1” – np. „fsa”.
  8. „Przewarstwienie 2”.
  9. „Utwórz symbol gruntu wg ISO” – buduje symbol i nazwę z frakcji (nieaktywny bez frakcji głównej).
  10. „Symbol gruntu” – np. „saCl”.
  11. „Nazwa gruntu” – np. „Ił piaszczysty”.

Lista „Rodzaj gruntu” (ISO)

Rodzaj gruntu Parametry (sekcja „Parametry”)
grunty drobnoziarniste (domyślnie) Barwa, Wilgotność, Zawartość CaCO₃, Plastyczność, Wytrzymałość gruntu suchego, Dylatancja, Konsystencja, Zawartość substancji organicznej
grunty grubo- i bardzo gruboziarniste Barwa, Wilgotność, Zawartość CaCO₃, Uziarnienie, Ostrość krawędzi / obtoczenie, Zawartość substancji organicznej
grunty organiczne Barwa, Wilgotność, Zawartość CaCO₃, Stopień rozłożenia, Zawartość substancji organicznej

Sekcje „Parametry” i „Dodatkowe informacje” – grunt drobnoziarnisty

  1. „Parametry” – zestaw wg rodzaju gruntu.
  2. „Dodatkowe informacje” – Geneza, Skład mineralny, Zapach, Nazwa lokalna, Inne kryteria spostrzeżenia, Struktura gruntu.

Podpowiedzi pól ISO:

Pole Podpowiedzi
Zawartość CaCO₃ bezwęglanowy (0), słabo węglanowy (+), węglanowy (++), silnie węglanowy (+++)
Plastyczność nieplastyczny, mało plastyczny, plastyczny, bardzo plastyczny
Wytrzymałość gruntu suchego mała, średnia, duża
Dylatancja brak, powolna, szybka
Konsystencja bardzo miękka, miękka, twardoplastyczna, zwarta, bardzo zwarta
Zawartość substancji organicznej brak, mała, średnia, duża
Uziarnienie równoziarnisty, różnoziarnisty, nieciągły
Ostrość krawędzi / obtoczenie bardzo ostrokrawędziste, ostrokrawędziste, słabo obtoczone, obtoczone, dobrze obtoczone
Stopień rozłożenia włóknisty, pseudowłóknisty, amorficzny
Geneza słownik genez ISO (np. grunty antropogeniczne, eoliczne, rzeczne, jeziorne, zastoiskowe, fluwioglacjalne, lodowcowe, morskie, organiczne, rumosze)
Barwa, Wilgotność jak w wariancie PN

Pola frakcji służą tylko do budowy symbolu – nie są drukowane (karta drukuje symbol).

Kreator symbolu gruntu ISO

„Utwórz symbol gruntu wg ISO” czyta pola frakcji (puste pomija), sprawdza je i:

  • wpisuje „Symbol gruntu”: frakcje drugorzędne małymi literami, potem frakcja główna (z przedrostkiem wielkości), potem przewarstwienia po ukośniku – np. Cl + sa → saCl, fSa + si / cl → sifSa/cl;
  • wpisuje „Nazwę gruntu” – tylko gdy pole jest puste – np. „Ił piaszczysty” (frakcja główna, potem przymiotniki frakcji drugorzędnych, potem „przewarstwienia: …”).

Kody frakcji: Bo (głazy), Co (kamienie), Gr (żwir), Sa (piasek), Si (pył), Cl (ił); przedrostek wielkości f (drobny), m (średni), c (gruby) – tylko dla Gr, Sa, Si. Wielkość liter i spacje na końcach nie mają znaczenia.

Błąd kreatora – frakcja drugorzędna taka sama jak główna

  1. „Frakcja drugorzędna 2” = „cl” przy frakcji głównej „Cl”.
  2. Komunikat błędu pod przyciskiem; symbol i nazwa nie są zmieniane.

Komunikaty kreatora (także jako ostrzeżenia kontroli danych):

Komunikat Przyczyna
„Nieznany symbol frakcji: „…”” Kod spoza listy
„Brak frakcji głównej” Puste pole „Frakcja główna”
„Dozwolone są najwyżej 2 frakcje drugorzędne.” / „… 2 przewarstwienia.”
„Frakcja drugorzędna „…” jest taka sama jak frakcja główna.”
„Frakcja drugorzędna „…” jest powtórzona.”
„Przewarstwienie „…” jest takie samo jak frakcja główna.” / „… jest powtórzone.”
„Frakcja „…” nie ma podziału na drobną, średnią i grubą.” Przedrostek f/m/c przy Bo, Co, Cl

Osoby, Sprawozdanie, Uwagi

Jak w innych badaniach laboratoryjnych (opis); metoda badania i typ aparatury nie mają wartości domyślnych. „Uwagi” – w tym module drukowane na karcie jako ostatni wiersz tabeli wyników („Uwagi”), gdy niepuste.

Generowanie kart i wyników

Podgląd PDF i eksport jak w badaniach podstawowych; plik badanie_makroskopowe_{nazwa}.pdf.

„Zestawienie xlsx” – plik zestawienie_badan_makroskopowych_{zlecenie}.xlsx, arkusz „Badania makroskopowe”, wiersz = badanie. Kolumny: Badanie, Próbka, Otwór, Od [m], Do [m], Norma, Rodzaj gruntu (tylko ISO), Nazwa gruntu, Symbol gruntu, Barwa, Wilgotność, Zawartość CaCO₃, Liczba wałeczków, Stan gruntu, Próba rozmakania, Próba rozcierania, Plastyczność, Wytrzymałość gruntu suchego, Dylatancja, Konsystencja, Zawartość substancji organicznej, Uziarnienie, Ostrość krawędzi / obtoczenie, Stopień rozłożenia, Geneza, Skład mineralny, Zapach, Nazwa lokalna, Inne kryteria spostrzeżenia, Struktura gruntu, Uwagi, (niepewność – w wariancie z niepewnością), Data, Data zakończenia, Wykonał, Nadzorujący, Odpowiedzialny, Sprawdził, Autoryzował. Pola spoza bieżącego wariantu są puste.

Dane na karcie

Karta badania makroskopowego wg PN

Element Zawartość
Nagłówek, „Dane próbki” Jak w innych kartach laboratoryjnych; „Norma badania” = „PN-B-04481:1988” albo „PN-EN ISO 14688-1:{wydanie}”
„Rodzaj badania: badanie makroskopowe gruntu wg {norma}”
„Wyniki badania makroskopowego” PN: Nazwa gruntu, Symbol gruntu, Barwa, Wilgotność, Zawartość CaCO₃ [%], Liczba wałeczków, Stan gruntu, Próba rozmakania, Próba rozcierania. ISO: Rodzaj gruntu, Symbol gruntu, Nazwa gruntu, Barwa, Wilgotność, Zawartość CaCO₃, parametry rodzaju gruntu, dodatkowe informacje. Puste pola – „—”. Na końcu „Uwagi” (gdy wpisane) i „Niepewność pomiaru [%]” (wariant z niepewnością)
Stopka i podpisy Jak w innych kartach

Interpretacja i obliczenia

Moduł nie wykonuje obliczeń. Dwie reguły decydują o tym, gdzie trafia opis:

Opis do nagłówka i zestawienia – „{symbol lub nazwa}, {barwa}, {wilgotność}” (PN: symbol, a bez niego nazwa; ISO: symbol ISO, a bez niego nazwa), np. „Gp, brązowo-szara, wilgotny”.

Wybór badania dla próbki (gdy próbka ma kilka badań makroskopowych): pierwszeństwo ma badanie w normie zgodnej z „Normą klasyfikacji” próbki (PN-86/B-02480 → badanie PN, PN-EN ISO 14688-2 → badanie ISO), w obrębie normy – najpóźniejsza data (przy równej – badanie dalej na liście). Badania bez opisu są pomijane. W nagłówku kart („Wg CPK”) podpis wiersza zależy od normy wybranego badania: „Opis makroskopowy próby wg PN-B-04481” albo „… wg PN-EN ISO 14688-1”.

Typowe problemy

Komunikat Poziom Co zrobić
„Nie wybrano próbki” błąd Wybierz próbkę.
„Nie znaleziono próbki w rejestrze” ostrzeżenie Wybierz próbkę ponownie.
„Brak wyników pomiarów – nie można wygenerować karty” błąd Wpisz choć jedno pole opisu bieżącego wariantu.
Komunikaty kreatora (tabela wyżej) ostrzeżenie Popraw kody frakcji.
„Symbol gruntu różni się od symbolu z frakcji – użyj „Utwórz symbol gruntu wg ISO”” ostrzeżenie Symbol wpisany ręcznie nie zgadza się z frakcjami – przebuduj go albo popraw frakcje.

Uwaga. Przy szerokości okna ok. 1440 px pola sekcji „Badanie” w wariancie ISO (pięć w wierszu) nachodzą na siebie.