Dokumentacja › Obliczenia

31. Stateczność skarp

Współczynnik stateczności F skarpy lub zbocza metodami pasków (Fellenius, uproszczony Bishop, Morgenstern–Price) – geometria z przekroju geotechnicznego lub wpisana ręcznie, woda, obciążenia naziomu, gwoździe gruntowe, automatyczne szukanie powierzchni krytycznej, powierzchnie niekołowe i karta wynikowa.

W aplikacji: Obliczenia → Stateczność skarp

Wstęp

Moduł „Stateczność skarp” liczy współczynnik stateczności FF skarpy, nasypu lub zbocza metodą równowagi granicznej z podziałem bryły osuwiskowej na paski. Zadanie jest płaskie (płaski stan odkształcenia), wszystkie siły i ciężary odnoszą się do 1 m szerokości skarpy, a obliczenia prowadzone są w naprężeniach efektywnych (parametry φ′\varphi', c′c').

Co robi moduł:

  • przyjmuje geometrię – linię terenu i warstwy w postaci wieloboków – zaimportowaną z przekroju geotechnicznego albo wpisaną ręcznie;
  • przypisuje warstwom materiały (γ\gamma, γsat\gamma_{sat}, φ′\varphi', c′c') – z kalkulatorem ciężaru objętościowego;
  • uwzględnia wodę (linia zwierciadła albo współczynnik rur_u), obciążenia naziomu (z przelicznikiem z masy obiektu) i gwoździe gruntowe;
  • liczy FF trzema metodami: Felleniusa (zwykła metoda pasków), uproszczoną Bishopa i Morgensterna–Price’a (z wariantem Spencera);
  • szuka powierzchni krytycznej (najmniejsze FF) na siatce środków okręgów, z dokładnym doszukaniem minimum, albo liczy okrąg zadany i powierzchnię niekołową (linia łamana lub krzywa spline);
  • pokazuje mapę FF w węzłach siatki środków, wykres F=f(R)F = f(R), tabelę pasków z siłami międzypaskowymi;
  • tworzy kartę (załącznik) z rysunkiem, założeniami, wynikami i mapą FF – PDF, DXF, SVG, PNG.

Uwaga. W kodzie są trzy metody: Fellenius, uproszczona Bishopa i Morgensterna–Price’a (z funkcją sił międzypaskowych „Stała (Spencer)” – to metoda Spencera). Metody Janbu nie ma. Wartości FF są liczone bez współczynników częściowych – porównanie z „Wymagane F” jest wartością roboczą użytkownika, nie oceną zgodności z Eurokodem 7.

Skąd dane. Geometrię, materiały i wodę można skopiować z przekroju geotechnicznego zlecenia („Importuj z przekroju”). Parametry gruntów pochodzą wtedy z warstw geotechnicznych zlecenia (ustawienia zlecenia → „Warstwy geotechniczne”), a zwierciadło – z poziomów ustabilizowanych w otworach. Po imporcie model jest kopią – późniejsze zmiany przekroju go nie aktualizują.

Dokąd trafiają wyniki. Na liście obliczeń pod nazwą widać liczbę warstw. Kartę dołączasz do dokumentacji z podglądu PDF albo razem z innymi kartami przez „Generuj karty…” (patrz Generator kart).

Układ ekranu

Moduł otwierasz z paska zlecenia: „Obliczenia → Stateczność skarp”. W danych demonstracyjnych (zlecenie „Budowa hali magazynowej”) jest obliczenie „Skarpa nasypu S-1”: nasyp o wysokości 10 m i nachyleniu 1:2 (teren od (−20; 10)(-20;\,10) przez (10; 10)(10;\,10) i (30; 0)(30;\,0) do (60; 0)(60;\,0)), dwie warstwy – „Nasyp” (γ=18\gamma = 18 kN/m³, φ′=20°\varphi' = 20°, c′=5c' = 5 kPa) i „Podłoże” (γ=20\gamma = 20 kN/m³, φ′=30°\varphi' = 30°, c′=15c' = 15 kPa), bez wody, metoda Bishopa, szukanie powierzchni krytycznej na siatce 10 × 10 środków.

Moduł „Stateczność skarp” – układ ekranu

  1. „Dodaj” – nowe obliczenie (nazwa „Skarpa N”, pusty model; ustawienia domyślne: Bishop, 50 pasków, szukanie z minimum F po promieniu, wymagane F = 1,5).
  2. Lista obliczeń – nazwa i liczba warstw. Ikona kosza przy pozycji usuwa obliczenie (trafia do kosza zlecenia). Trójkąt ostrzegawczy przy nazwie oznacza ostrzeżenia walidacji modelu.
  3. „Podgląd PDF” – podgląd karty (aktywny, gdy model ma teren, co najmniej jedną warstwę i nie ma błędów walidacji).
  4. „Generuj karty…” – karty wielu obliczeń naraz.
  5. „Kosz” – usunięte obliczenia modułu (przywracanie).
  6. „Nazwa” – nazwa obliczenia (na liście; na karcie, jeśli puste jest pole „Nazwa obiektu”).
  7. „Historia” – wcześniejsze wersje rekordu (podgląd i przywrócenie).
  8. Edytor – sekcje „Geometria”, „Teren”, „Warstwy”, „Materiały”, „Woda i obciążenie”, „Gwoździe gruntowe”, „Obliczenia”. Zmiany zapisują się automatycznie (pola liczbowe – po opuszczeniu pola).
  9. Wynik – współczynnik FF metody wybranej w „Metoda” i ocena względem „Wymagane F”.
  10. Rysunek – teren, warstwy, woda, obciążenia, gwoździe, powierzchnia poślizgu, mapa środków.
  11. Tabela metod – FF wszystkich policzonych metod dla tej samej powierzchni.
  12. Parametry powierzchni – środek, promień, wejście, wyjście, pole bryły, liczba przeanalizowanych okręgów.

Wyniki przeliczają się na bieżąco po każdej zmianie danych.

Wprowadzanie danych

Wszystkie współrzędne podajesz w metrach w lokalnym układzie przekroju: xx – odległość pozioma (rośnie w prawo), zz – rzędna (rośnie w górę). Skarpa może opadać w prawo albo w lewo – kierunek zsuwu moduł ustala sam (od wyższego końca powierzchni do niższego).

Format punktów. Pola wielowierszowe („Punkty terenu”, „Wierzchołki wieloboku”, „Linia zwierciadła”, „Punkty linii poślizgu”) przyjmują jeden punkt w wierszu: x; z (separator średnik lub odstęp, dozwolony przecinek dziesiętny, puste wiersze są pomijane). Tekst jest sprawdzany po opuszczeniu pola – przy błędzie pod polem pojawia się komunikat „Wiersz N: oczekiwano „x z”” i model się nie zmienia. Kolumny x z możesz wkleić prosto z Excela (tabulator jest traktowany jak odstęp).

Geometria

Sekcje „Geometria” i „Teren”

  1. „Przekrój geotechniczny” – wybór przekroju zlecenia, z którego zostanie zaimportowana geometria. Po wyborze obok pojawia się przycisk „Importuj z przekroju”.
  2. Zakres modelu – „x od … do …, z od … do …” (z terenu i wszystkich wierzchołków warstw) albo „Model pusty”.
  3. „Nazwa obiektu” – nazwa na karcie; puste = nazwa obliczenia.
  4. „Punkty terenu (x rosnące) [m]” – linia terenu (sekcja „Teren”).
  5. „Granica zbocza Xmin [m]” i 6. „Granica zbocza Xmax [m]” – granice zbocza.
  6. „Zeruj” – usuwa obie granice.

Lista przekrojów do importu

Import z przekroju („Importuj z przekroju”) tworzy model tak:

Element Skąd
Warstwy (wieloboki) z rysunku interpretacyjnego przekroju – widoczne, zamknięte warstwy z przypisanym gruntem, co najmniej 3 wierzchołki, bez warstw wody; gdy takich nie ma – z automatycznej korelacji warstw między otworami
Teren punkty kolumn badań (otworów, sondowań) i punkty terenu przekroju; przy tym samym xx pierwszeństwo ma kolumna; teren przycięty do zakresu xx warstw
Materiały jeden na symbol gruntu; γ\gamma, φ′\varphi', c′c' z pierwszej warstwy geotechnicznej zawierającej ten grunt; kolor z warstwy albo ze stylu gruntu
Woda linia przez najwyższe zwierciadło ustabilizowane w każdym otworze (z włączoną litologią), przycięta do zakresu modelu; brak pomiarów = „Brak”
Obciążenia brak (import ich nie tworzy)
Gwoździe zachowane z dotychczasowego modelu

Siatka szukania jest po imporcie ustawiana na domyślną dla nowej geometrii. Gdy model nie jest pusty, pojawia się pytanie „Nadpisać geometrię, materiały i wodę?” (przycisk „Nadpisz”). Po imporcie w sekcji pojawia się adnotacja „Źródło: przekrój „…” (warstwy z rysunku | automatyczna korelacja) – kopia, edytowalna niezależnie od przekroju.” i – na żółto – ostrzeżenia importu:

Ostrzeżenie Co przyjęto
„Grunt „…”: brak warstwy geotechnicznej (przyjęto γ = 18, φ′ = 0, c′ = 0)” materiał z wartościami zastępczymi – popraw je ręcznie
„Warstwa „…”: brak γ (przyjęto 18)”, „… brak φ′ (przyjęto 0)”, „… brak c′ (przyjęto 0)” brakujący parametr warstwy geotechnicznej

Błędy importu (toast): „Brak warstw: włącz korelację lub narysuj warstwy w przekroju”, „Brak terenu: przekrój nie ma badań ani punktów terenu”. Gdy przekrój nie ma badań, przycisk jest nieaktywny z dopiskiem „Przekrój nie ma badań”.

Teren

Pole Jednostka Opis Uwagi
Punkty terenu (x rosnące) m linia terenu, punkty x; z co najmniej 2 punkty, xx ściśle rosnące; poza zakresem teren jest przedłużany poziomo
Granica zbocza Xmin m lewa granica wejścia/wyjścia powierzchni puste = początek terenu (podpowiedź w polu)
Granica zbocza Xmax m prawa granica wejścia/wyjścia powierzchni puste = koniec terenu

Granice zbocza (jak w programie GeoSlope) ograniczają obliczenia do powierzchni, których wejście i wyjście leżą między Xmin a Xmax (z tolerancją 10−610^{-6} m). Okręgi wychodzące poza granice są w szukaniu pomijane, a okrąg ręczny daje komunikat „Powierzchnia wychodzi poza granice zbocza Xmin/Xmax – zmień okrąg albo granice”. Rysunek i karta są przycinane do zakresu granic z zapasem, z opisami „Xmin”, „Xmax”. Po zmianie granic dopasuj siatkę szukania przyciskiem „Przywróć domyślne” (sekcja „Obliczenia”) – domyślna siatka liczy się z terenu przyciętego do granic.

Warstwy

Sekcja „Warstwy”

  1. „Dodaj warstwę” – nowa warstwa „Warstwa N” z pierwszym materiałem i pustą listą wierzchołków.
  2. „Nazwa” – nazwa warstwy (tylko opis; w komunikatach geometrii warstwy są numerowane od 1 w kolejności listy).
  3. „Materiał” – materiał z sekcji „Materiały”.
  4. „Usuń warstwę” (kosz).
  5. „Wierzchołki wieloboku [m]” – kontur warstwy, punkty x; z w kolejności obchodu (zgodnie lub przeciwnie do ruchu wskazówek zegara; wielobok zamyka się sam).
Pole Jednostka Opis Uwagi
Nazwa – nazwa warstwy domyślnie „Warstwa N”
Materiał – materiał warstwy wymagany („Warstwa N: nieznany materiał”)
Wierzchołki wieloboku m kontur warstwy co najmniej 3 wierzchołki

Jak moduł czyta warstwy. W każdym pionie xx = const program wyznacza odcinki pionu leżące wewnątrz wieloboków (reguła parzystości) i idzie od terenu w dół: ciężar paska to suma ciężarów odcinków od terenu do podstawy paska, a materiałem podstawy jest warstwa, w której leży podstawa. Wieloboki warstw powinny więc przylegać do siebie bez luk i nakładania, a górna krawędź najwyższej warstwy – pokrywać się z terenem. Warstwa nad terenem (np. górna krawędź wieloboku wyżej niż teren) nie zwiększa ciężaru – liczy się dopiero od linii terenu.

Kontrola geometrii (ostrzeżenia, nie blokują obliczeń) sprawdza piony przy każdym wierzchołku terenu i warstw (±1 mm) i co najwyżej co max⁡(0,5; L/2000)\max(0{,}5;\ L/2000) m między nimi, z tolerancją grubości. Kolejne piony z tą samą niezgodnością są łączone w odcinek:

Komunikat Znaczenie
„Geometria: brak warstw pod terenem dla x od … do … m” pion bez żadnej warstwy
„Geometria: luka między terenem a górą warstw … (maks. … m)” góra najwyższej warstwy niżej niż teren
„Geometria: warstwy powyżej terenu … (maks. … m)” góra warstw wyżej niż teren
„Geometria: luka między warstwami N i M …”, „luka w warstwie N …” przerwa między warstwami
„Geometria: warstwy N i M nachodzą na siebie …” nakładanie wieloboków
„Geometria: jeszcze K niezgodności warstw – popraw geometrię” więcej niezgodności niż wyświetlany limit

Brak warstwy pod podstawą paska kończy obliczenie powierzchni komunikatem „Powierzchnia wychodzi poza warstwy – rozszerz warstwy w dół”.

Materiały

Sekcja „Materiały” z kalkulatorem ciężaru objętościowego

  1. „Dodaj materiał” – nowy „Materiał N” (γ=18\gamma = 18, φ′=25°\varphi' = 25°, c′=0c' = 0, kolor szary).
  2. „Nazwa” – nazwa materiału (lista „Materiał” warstw, tabela na karcie).
  3. „γ [kN/m³]” – ciężar objętościowy.
  4. Kalkulator ciężaru objętościowego (ikona kalkulatora przy γ\gamma).
  5. „γsat [kN/m³]” – ciężar objętościowy w stanie nasycenia (puste = γ\gamma).
  6. „φ′ [°]” – efektywny kąt tarcia wewnętrznego.
  7. „c′ [kPa]” – efektywna spójność.
  8. „Kolor” – kolor wypełnienia na rysunku i karcie.
  9. „Usuń materiał” – nieaktywny, gdy materiał jest używany przez warstwę („Materiał jest używany przez warstwę”).
  10. „Kalkulator ciężaru objętościowego” – panel rozwijany pod materiałem.
  11. Wynik kalkulatora – γd\gamma_d, γsat\gamma_{sat}, γ\gamma, SrS_r.
  12. „Wstaw” – wpisuje γ\gamma i γsat\gamma_{sat} do materiału („Zamknij” – bez zmian).
Pole Jednostka Opis Uwagi
Nazwa – nazwa materiału –
γ kN/m³ ciężar objętościowy nad zwierciadłem > 0 („Materiał „…”: γ musi być > 0”)
γsat kN/m³ ciężar objętościowy pod zwierciadłem puste = γ; ostrzeżenie, gdy γsat < γ
φ′ ° efektywny kąt tarcia 0–60°
c′ kPa efektywna spójność ≥ 0; ostrzeżenie „φ′ = 0 i c′ = 0 – brak nośności”
Kolor – kolor wypełnienia tylko rysunek

Kalkulator ciężaru objętościowego (wzorem był GeoSlope, s. 8–9) – pola:

Pole Jednostka Opis
Ciężar właściwy γs kN/m³ ciężar właściwy szkieletu, > 0
Porowatość n – 0<n<10 < n < 1; ma pierwszeństwo przed ee
lub wskaźnik porowatości e – e>0e > 0; pomijany, gdy wpisano nn
Wilgotność w % ≥ 0

Wzory (z γw=9,81\gamma_w = 9{,}81 kN/m³):

n=e1+e,γd=γs (1−n),γsat=γd+n γw,γ=γd (1+w),Sr=w γdn γwn = \frac{e}{1+e},\qquad \gamma_d = \gamma_s\,(1-n),\qquad \gamma_{sat} = \gamma_d + n\,\gamma_w,\qquad \gamma = \gamma_d\,(1+w),\qquad S_r = \frac{w\,\gamma_d}{n\,\gamma_w}

Przykład ze zrzutu: γs=26,5\gamma_s = 26{,}5, n=0,40n = 0{,}40, w=15%w = 15\% → γd=26,5⋅0,6=15,9\gamma_d = 26{,}5\cdot0{,}6 = 15{,}9; γsat=15,9+0,4⋅9,81=19,824\gamma_{sat} = 15{,}9 + 0{,}4\cdot9{,}81 = 19{,}824; γ=15,9⋅1,15=18,285\gamma = 15{,}9\cdot1{,}15 = 18{,}285 kN/m³; Sr=0,15⋅15,9/(0,4⋅9,81)=0,61S_r = 0{,}15\cdot15{,}9/(0{,}4\cdot9{,}81) = 0{,}61. Gdy Sr>1S_r > 1, kalkulator ostrzega „Wilgotność większa niż przy pełnym nasyceniu (Sr > 1) – γ wyjdzie większe od γsat.”. Wartości wstawiane są z dokładnością 0,001 kN/m³.

Woda i obciążenie

Sekcja „Woda i obciążenie” z przelicznikiem obciążenia z masy

  1. „Ciśnienie wody w porach” – „Brak”, „Zwierciadło wody” albo „Współczynnik ru”.
  2. „Linia zwierciadła [m]” – punkty x; z linii zwierciadła (piezometrycznej); przy „Współczynnik ru” w tym miejscu jest pole „ru (0–0,9)”.
  3. „Dodaj obciążenie” – nowe obciążenie naziomu: od początku terenu na długości 5 m, q=10q = 10 kPa.
  4. „Nazwa” – nazwa obciążenia (na rysunku i karcie „nazwa: q = … kPa”; puste = „Obciążenie N” w komunikatach).
  5. „x1 [m]” i 6. „x2 [m]” – zasięg obciążenia w poziomie.
  6. „q [kPa]” – gęstość obciążenia.
  7. „Przelicz z masy obiektu” (ikona kalkulatora).
  8. „Usuń obciążenie”.
  9. „Obciążenie z masy obiektu” – panel przelicznika.
  10. Wynik – qq i pole podstawy; „Wstaw” wpisuje qq do obciążenia.

Opcje ciśnienia wody w porach

Pole Jednostka Opis Uwagi
Ciśnienie wody w porach – model ciśnienia wody „Brak”, „Zwierciadło wody”, „Współczynnik ru”
Linia zwierciadła m punkty x; z co najmniej 1 punkt („Zwierciadło: brak punktów”); poza zakresem przedłużana poziomo; nad terenem obcinana do terenu
ru (0–0,9) – współczynnik ciśnienia porowego wartość przycinana do 0–0,9
Nazwa – nazwa obciążenia opcjonalna
x1, x2 m początek i koniec obciążenia x2>x1x_2 > x_1
q kPa obciążenie równomierne pionowe ≥ 0
Masa obiektu (przelicznik) t masa obiektu na podstawie ≥ 0
Drugi wymiar podstawy B (przelicznik) m wymiar podstawy prostopadle do przekroju > 0

Jak liczona jest woda.

  • „Zwierciadło wody”: ciśnienie na podstawie paska liczone jest z wysokości słupa wody w pionie nad podstawą (głowica pionowa, jak w GeoSlope): u=γwmax⁡(0, zw−zb)u = \gamma_w \max(0,\ z_w - z_b), gdzie zw=min⁡(zzwierciadła(x), zterenu(x))z_w = \min(z_{\text{zwierciadła}}(x),\ z_{\text{terenu}}(x)). Grunt nad zwierciadłem waży γ\gamma, pod zwierciadłem γsat\gamma_{sat}. Woda powierzchniowa nad terenem (np. w zbiorniku przed skarpą) nie jest dokładana jako obciążenie.
  • „Współczynnik ru”: u=ru Wgbu = r_u\,\dfrac{W_g}{b}, gdzie WgW_g – ciężar gruntu w pasku (bez obciążenia qq), bb – szerokość paska. Wszystkie materiały ważą wtedy γ\gamma.

Obciążenie naziomu dodaje do ciężaru paska qq razy długość części paska pod obciążeniem: W=Wg+∑qj⋅max⁡ ⁣(0, min⁡(x+b/2, x2j)−max⁡(x−b/2, x1j))W = W_g + \sum q_j \cdot \max\!\big(0,\ \min(x+b/2,\,x_{2j}) - \max(x-b/2,\,x_{1j})\big). Obciążenie działa pionowo na pasek, w którym leży (moment wliczany jest przez ciężar paska).

Przelicznik z masy obiektu (GeoSlope, s. 12–14):

q=m g(x2−x1) B,g=9,81 m/s2q = \frac{m\,g}{(x_2 - x_1)\,B},\qquad g = 9{,}81\ \text{m/s}^2

Przykład ze zrzutu: m=300m = 300 t, x2−x1=10x_2 - x_1 = 10 m, B=10B = 10 m → q=300⋅9,81/100=29,43q = 300\cdot9{,}81/100 = 29{,}43 kPa. Zapisywana jest tylko gęstość qq (z dokładnością 0,001 kPa) – późniejsza zmiana x1, x2 jej nie przelicza.

Wpływ na wynik (dane demo). Bez wody i obciążeń FBishop=1,17F_{Bishop} = 1{,}17. Po wpisaniu zwierciadła ze zrzutu i obciążenia „Plac składowy” q=10q = 10 kPa na koronie (x=0…10x = 0\ldots10 m) FF spada do 0,98, a po wstawieniu q=29,43q = 29{,}43 kPa – do 0,94 (Fellenius 0,82); powierzchnia krytyczna przesuwa się w głąb korony: środek (24,63; 19,25)(24{,}63;\ 19{,}25), r=21,0r = 21{,}0 m, wejście 5,77 m.

Wyniki po dodaniu wody i obciążenia

Gwoździe gruntowe

Sekcja „Gwoździe gruntowe”

  1. „Dodaj gwóźdź” – pierwszy gwóźdź: głowica w środku najbardziej stromego odcinka terenu, 8 m w stronę wyższego terenu, nachylenie 15° w dół, T=100T = 100 kN, s=1s = 1 m. Kolejny – kopia poprzedniego obniżona o 1,5 m (jak w GeoSlope „wartości proponowane jak dla poprzedniego”).
  2. „Model gwoździ” – „Siła wzdłuż gwoździa (T, q_p, kąt)” albo „Zwiększenie spójności Δc = T/(s·l) (model GeoSlope – do porównań)”. Lista pojawia się, gdy jest co najmniej jeden gwóźdź.
  3. Pole wyboru – zaznaczenie gwoździa do zmiany grupowej.
  4. „Nazwa”.
  5. „x1 [m]”, „z1 [m]” – pierwszy koniec gwoździa.
  6. „x2 [m]”, „z2 [m]” – drugi koniec gwoździa.
  7. „T [kN]” – wytrzymałość gwoździa.
  8. „s [m]” – rozstaw gwoździ prostopadle do przekroju.
  9. „q_p [kN/m]” – nośność na wyciąganie na 1 m gwoździa.
  10. „Usuń gwóźdź”.
  11. „Zaznacz wszystkie” / „Odznacz” – zaznaczenie wszystkich gwoździ; po zaznaczeniu pojawia się licznik „Zaznaczone: N” i pola zmiany grupowej „T [kN]”, „s [m]”, „q_p [kN/m]” (puste = „bez zmian”).
  12. „Zastosuj do zaznaczonych” – wpisuje wartości z pól grupowych do zaznaczonych gwoździ.
Pole Jednostka Opis Uwagi
Nazwa – nazwa gwoździa domyślnie „Gwóźdź N”
x1, z1, x2, z2 m końce gwoździa dwa różne punkty; część nad terenem jest pomijana
T kN wytrzymałość (wartość obliczeniowa) > 0
s m rozstaw w kierunku prostopadłym do przekroju > 0
q_p kN/m nośność na wyciąganie na 1 m (np. πDqs\pi D q_s) ≥ 0; puste = siła ograniczona tylko TT

Gwóźdź jest przycinany do terenu: liczy się najdłuższa spójna część odcinka w gruncie (w zakresie terenu i nie wyżej niż teren), krótsza niż 1 cm jest pomijana („Gwóźdź „…”: leży poza gruntem – pominięty w obliczeniach”). Głowicą jest płytszy koniec (mniejsza głębokość pod terenem). Gwóźdź działa na powierzchnię poślizgu, gdy jego głowica leży w bryle zsuwu i odcinek przecina powierzchnię; liczy się pierwsze przecięcie od głowicy, a LpL_p to długość od przecięcia do następnego przecięcia albo końca gwoździa. Wzory – w części Gwoździe gruntowe – wzory.

Gdy w modelu „Siła wzdłuż gwoździa” są gwoździe bez qpq_p, pojawia się ostrzeżenie „Gwoździe bez q_p (…): siła ograniczona tylko wytrzymałością T – zakotwienie za powierzchnią poślizgu nie jest sprawdzane”.

Działanie gwoździ na powierzchni krytycznej (podgląd)

  1. Tabela gwoździ na powierzchni rozstrzygającej – kolumny „Gwóźdź”, „x [m]”, „z [m]” (punkt przecięcia z powierzchnią), „L_p [m]”, „P [kN/m]”, „Siła”: „T/s” (decyduje wytrzymałość), „q_p·L_p/s” (decyduje zakotwienie), „Δc = … kPa” (model spójności) albo „nie działa” (gwóźdź nie przecina powierzchni albo głowica nie leży w bryle zsuwu).
  2. Ostrzeżenia modelu (tu: gwóźdź bez qpq_p).

Zrzut pokazuje typową sytuację: dwa domyślne gwoździe o długości 8 m przecinały dotychczasową powierzchnię krytyczną (środek (24,63; 19,25)(24{,}63;\ 19{,}25), F=0,937F = 0{,}937), więc jej FF wzrosło, a szukanie znalazło inną powierzchnię – środek (23,73; 19,00)(23{,}73;\ 19{,}00), r=21r = 21 m, F=0,942F = 0{,}942 – która przechodzi tuż pod końcami gwoździ (koniec gwoździa 2 na rzędnej 1,43 m, łuk w tym miejscu na 1,40 m). Obie mają w tabeli „nie działa”. Wniosek projektowy: gwoździe są za krótkie – trzeba je wydłużyć, aż szukanie przestanie znajdować powierzchnie omijające zbrojenie.

Uwaga. Siła gwoździa jest w obliczeniach znaną siłą zewnętrzną – nie jest dzielona przez FF. TT i qpq_p wpisz jako wartości obliczeniowe (z częściowymi współczynnikami nośności stali i wyciągania), bo FF skarpy dotyczy tylko gruntu. Moduł nie sprawdza wyciągania gwoździa z bryły zsuwu ani nośności głowicy (tak jest napisane na karcie).

Obliczenia

Sekcja „Obliczenia” (szukanie powierzchni krytycznej)

  1. „Metoda” – „Fellenius”, „Bishop”, „Morgenstern–Price”. Metoda rozstrzygająca (wynik w nagłówku podglądu i ocena na karcie).
  2. „Podział na paski” – „Liczba pasków” albo „Szerokość paska”.
  3. „Liczba pasków (10–200)” – przy podziale na liczbę pasków (domyślnie 50); przy „Szerokość paska” w tym miejscu jest pole „Szerokość paska [m] (0,2–10)” (domyślnie 1 m).
  4. „Wymagane F” – próg oceny (domyślnie 1,5).
  5. „Powierzchnia poślizgu” – „Szukanie powierzchni krytycznej”, „Okrąg ręczny”, „Linia łamana (Morgenstern–Price)”.
  6. „Promień w węźle siatki” – „Minimum F po promieniu” albo „Stałe promienie (styczne)”.
  7. „x0 [m]”, „z0 [m]”, „dx [m]”, „dz [m]” – pierwszy węzeł i krok siatki środków.
  8. „nx”, „nz” – liczba węzłów w poziomie i pionie.
  9. „Styczna od z [m]”, „Styczna do z [m]” – zakres rzędnych najniższego punktu okręgu.
  10. „Liczba promieni” (przy minimum po promieniu: „Liczba promieni (skan)”) i „Min. pole bryły [m²]”.
  11. „Przywróć domyślne” – siatka szukania wyliczona z bieżącej geometrii (z zachowaniem trybu promienia).
  12. „Pokaż paski”, „Pokaż mapę środków”, „Tabela pasków na karcie” – opcje rysunku i karty.
Pole Jednostka Opis Uwagi
Metoda – metoda rozstrzygająca przy linii łamanej tylko Morgenstern–Price („Dla linii łamanej liczona jest tylko metoda Morgensterna–Price’a.”)
Podział na paski – liczba albo szerokość pasków –
Liczba pasków – liczba równych pasków 10–200, całkowita
Szerokość paska m maks. szerokość paska; paski dzielone dodatkowo na załamaniach terenu, warstw i wody 0,2–10 m; min. 5 pasków; „Mała szerokość wydłuża szukanie.”
Siły międzypaskowe f(x) – funkcja f(x)f(x) metody M–P tylko przy „Morgenstern–Price”: „Półsinusoida” (domyślnie), „Stała (Spencer)”
Wymagane F – wartość progowa ≥ 0
Powierzchnia poślizgu – sposób zadania powierzchni –
Promień w węźle siatki – sposób doboru promienia w węźle nowe obliczenia: „Minimum F po promieniu”; dane demo i rekordy sprzed tej funkcji: „Stałe promienie (styczne)”
x0, z0 m środek pierwszego węzła (lewy dolny) –
dx, dz m odstęp węzłów –
nx, nz – liczba węzłów ≥ 1
Styczna od z / do z m zakres rzędnych styczności okręgów –
Liczba promieni – liczba rzędnych styczności ≥ 1
Min. pole bryły m² odrzuca płytkie, małe bryły ≥ 0

Siatka środków. Węzły mają środki xc=x0+i dxx_c = x_0 + i\,dx, zc=z0+j dzz_c = z_0 + j\,dz (i=0…nx−1i = 0\ldots n_x-1, j=0…nz−1j = 0\ldots n_z-1). Promień okręgu w węźle wynika z rzędnej najniższego punktu okręgu („styczna”): r=zc−ztr = z_c - z_t.

  • „Stałe promienie (styczne)” – w każdym węźle liczonych jest „Liczba promieni” okręgów, stycznych do rzędnych zt=zod+k (zdo−zod)/(n−1)z_t = z_{od} + k\,(z_{do}-z_{od})/(n-1).
  • „Minimum F po promieniu” – skan co najmniej 13 rzędnych z zakresu (zawiera też rzędne trybu stałych promieni), potem złoty podział wokół najlepszego punktu skanu, aż przedział promienia jest mniejszy niż 1 cm (najwyżej 20 kroków). Mapa podaje wtedy w węźle FF i promień RR, a węzeł o najmniejszym FF jest wyróżniony kolorem bordowym.

Okrąg jest odrzucany, gdy nie przecina terenu dwukrotnie, wychodzi poza granice zbocza, ma za strome końce (kąt podstawy > 80°), wychodzi pod warstwy, FF nie jest skończone i dodatnie albo pole bryły jest mniejsze niż „Min. pole bryły”. Łączny limit to 20 000 okręgów – powyżej pojawia się komunikat „Za dużo okręgów do przeliczenia (limit 20000) – zmniejsz siatkę środków lub liczbę promieni”.

Po przeszukaniu siatki najlepszy okrąg jest doprecyzowywany wyszukiwaniem wzorcowym po (xc, zc, r)(x_c,\ z_c,\ r): krok początkowy 1 m, połowiony aż do 0,05 m, najwyżej 300 okręgów. Dlatego środek powierzchni krytycznej zwykle nie leży dokładnie w węźle siatki (w demo: (26,50; 19,19)(26{,}50;\ 19{,}19), a węzły mają zc=12,14,…z_c = 12, 14, \ldots).

Którą metodą jest szukanie. Szukanie i doprecyzowanie idą metodą Felleniusa, gdy wybrano „Fellenius”, a w pozostałych przypadkach metodą Bishopa (także przy „Morgenstern–Price” – M–P liczony jest potem dla znalezionej powierzchni). Dla powierzchni rozstrzygającej zawsze liczone są Fellenius i Bishop, a Morgenstern–Price – gdy jest metodą wybraną.

Siatka domyślna („Przywróć domyślne”, nowe obliczenie, import) liczona jest z terenu (przyciętego do granic zbocza): xsx_s – środek najbardziej stromego odcinka terenu, H=max⁡(ztop−ztoe, 1)H = \max(z_{top} - z_{toe},\ 1):

Parametr Wartość domyślna
x0, dx, nx xs−1,5Hx_s - 1{,}5H,  3H/9\ 3H/9,  10\ 10
z0, dz, nz ztop+0,2Hz_{top} + 0{,}2H,  1,8H/9\ 1{,}8H/9,  10\ 10
Styczna do z ztoe−0,1Hz_{toe} - 0{,}1H
Styczna od z min⁡(max⁡(zspoˊd warstw+0,1H, ztoe−H), zdo)\min\big(\max(z_{spód\ warstw} + 0{,}1H,\ z_{toe} - H),\ z_{do}\big)
Liczba promieni 5
Min. pole bryły max⁡(1, 0,05H2)\max(1,\ 0{,}05H^2) m²
Okrąg ręczny (nowe obliczenie) xc=xs+0,5Hx_c = x_s + 0{,}5H, zc=ztop+0,7Hz_c = z_{top} + 0{,}7H, r=2Hr = 2H

Okrąg ręczny

Okrąg ręczny i przelicznik „Okrąg przez 3 punkty”

  1. „Powierzchnia poślizgu” = „Okrąg ręczny”.
  2. „xc [m]”, 3. „zc [m]” – środek okręgu.
  3. „r [m]” – promień (≥ 0).
  4. „Okrąg przez 3 punkty” – przelicznik (GeoSlope, s. 20–21).
  5. „x wejścia [m]”, 7. „x wyjścia [m]” – punkty na terenie (rzędne z terenu, wyświetlane pod polami: „z wejścia = …, z wyjścia = … m (z terenu)”).
  6. „Punkt pośredni x [m]”, 9. „Punkt pośredni z [m]” – trzeci punkt okręgu.
  7. Wynik – „Środek (xc; zc) = (…; …), R = … m”; „Wstaw” zapisuje xcx_c, zcz_c, rr (zaokrąglone do 1 mm).

Przelicznik otwiera się wypełniony z bieżącego okręgu (skrajne przecięcia z terenem i punkt łuku w połowie). Warunki i komunikaty: „Punkt pośredni musi leżeć między wejściem a wyjściem (x).”, „Punkt pośredni musi leżeć poniżej cięciwy wejście–wyjście.”, „Punkt pośredni musi leżeć poniżej terenu.”, „Punkty leżą na jednej prostej – okrąg nie istnieje.”, „Łuk przez te punkty jest dłuższy niż półokrąg (wejście lub wyjście powyżej środka) – przesuń punkt pośredni bliżej cięciwy.”, „Wejście i wyjście muszą leżeć w zakresie terenu x = …”. Ostrzeżenie „Okrąg przecina teren także poza wejściem i wyjściem – obliczenie przyjmie skrajne przecięcia x = … i … m.” nie blokuje wstawienia. Okrąg przez punkty AA, BB, MM (układ przesunięty do AA):

D=2(bxmz−bzmx),ux=mz∣b∣2−bz∣m∣2D,uz=bx∣m∣2−mx∣b∣2D,xc=xA+ux, zc=zA+uz, r=ux2+uz2D = 2(b_x m_z - b_z m_x),\quad u_x = \frac{m_z |b|^2 - b_z |m|^2}{D},\quad u_z = \frac{b_x |m|^2 - m_x |b|^2}{D},\quad x_c = x_A + u_x,\ z_c = z_A + u_z,\ r = \sqrt{u_x^2+u_z^2}

Linia łamana (powierzchnia niekołowa)

Powierzchnia poślizgu z linii łamanej

  1. „Powierzchnia poślizgu” = „Linia łamana (Morgenstern–Price)” – przy przełączeniu metoda zmienia się na Morgenstern–Price, a gdy linia jest pusta, wstawiana jest linia z okręgu ręcznego.
  2. „Punkty linii poślizgu (x rosnące) [m]” – 2–100 punktów o ściśle rosnących xx.
  3. „Kształt” – „Linia łamana” albo „Krzywa (spline)”.
  4. „Wstaw z okręgu ręcznego” – 7 punktów równo w xx od wejścia do wyjścia okręgu ręcznego (skrajne 1 cm nad terenem, pośrednie na łuku).
  5. Wynik – FF metodą Morgensterna–Price’a.
  6. Parametry – „Powierzchnia: linia łamana, N pkt” (albo „krzywa spline przez N pkt”), wejście, wyjście, pole bryły, λ\lambda.

Linia musi przeciąć teren dokładnie dwa razy: zaczynać się i kończyć na terenie lub nad nim, a między wejściem i wyjściem leżeć pod terenem. Paski dzielone są w każdym załamaniu linii i terenu (odcinki między załamaniami – na równe paski o szerokości ≤ (xb−xa)/n(x_b - x_a)/n). „Krzywa (spline)” to naturalna funkcja sklejana 3. stopnia z(x)z(x) przez podane punkty (M0=Mn=0M_0 = M_n = 0), próbkowana 10 odcinkami na przedział. Fellenius i Bishop wymagają okręgu – przy innej metodzie pojawia się „Powierzchnia z linii łamanej: tylko metoda Morgensterna–Price’a (Fellenius i Bishop wymagają okręgu)”.

Wyniki w podglądzie

Panel wyników

  1. Wynik – „F = … (metoda)” w kolorze: czerwonym dla F<1F < 1, żółtym dla 1≤F<1 \le F < „Wymagane F”, zielonym dla F≥F \ge „Wymagane F”; pod spodem „spełnia F ≥ …” albo „nie spełnia F ≥ …”. Gdy obliczenie się nie udało – komunikat błędu (patrz Typowe problemy).
  2. Podpowiedź „Kliknij węzeł mapy środków, aby zobaczyć jego okrąg i paski.” (tylko przy szukaniu z widoczną mapą).
  3. „Wykres F = f(R) dla środka …” – panel rozwijany.
  4. Tabela „Metoda | F” – wszystkie policzone metody dla tej samej powierzchni („—”, gdy metoda nie dała wyniku).
  5. Parametry powierzchni: „Środek (xc; zc)”, „Promień r”, „Wejście xa”, „Wyjście xb”, „Pole bryły”, „λ” (M–P), „Okręgi: przeanalizowane / poprawne” (szukanie).
  6. „Tabela pasków (N, metoda)” – panel rozwijany.

Pod wynikami są tabela gwoździ (gdy są w modelu) i lista ostrzeżeń („Uwaga: …”) oraz błędów („Błąd: …”).

Rysunek i mapa środków

Rysunek z mapą środków

Rysunek pokazuje teren, warstwy w kolorach materiałów, linię zwierciadła (przerywana niebieska), obciążenia z opisem „nazwa: q = … kPa”, gwoździe (punkt przecięcia z powierzchnią – czerwona kropka), powierzchnię rozstrzygającą (czerwony łuk) z promieniami do wejścia i wyjścia oraz opisem „F = …” przy środku. Przy szukaniu z włączonym „Pokaż mapę środków” węzły siatki są kropkami w kolorze klasy najmniejszego FF w węźle (zielony / żółty / czerwony jak wyżej; brak kropki koloru – brak poprawnego okręgu).

Rysunek z paskami („Pokaż paski”)

„Pokaż paski” dorysowuje granice pasków w bryle zsuwu (na karcie paski są rysowane zawsze).

Wybrany węzeł mapy środków

  1. Kliknięcie węzła mapy pokazuje jego okrąg (niebieski przerywany, z paskami) i opis „Węzeł (xc; zc): R = … m, F = … (metoda), wejście/wyjście … / … m”. Okrąg jest liczony metodą szukania.
  2. „Ukryj” (albo ponowne kliknięcie węzła) – usuwa wybór. Wybór znika też po zmianie danych.

Wykres F = f(R)

Wykres F = f(R)

Wykres pokazuje FF okręgów o stałym środku (wybranego węzła, powierzchni krytycznej albo okręgu ręcznego) i zmiennym promieniu. Liczony jest dopiero po rozwinięciu panelu, metodą szukania (przy okręgu ręcznym – metodą wybraną).

  1. „Rmin [m]”, 2. „Rmax [m]” – zakres promieni. Domyślnie od promienia okręgu stycznego do „Styczna do z” do stycznego do „Styczna od z”, poszerzony o promień okręgu bieżącego (zaokrąglenie do 0,01 m).
  2. „Krok kreślenia [m]” – domyślnie (Rmax−Rmin)/100(R_{max} - R_{min})/100 (zaokrąglony do 0,001 m). Limit 1000 punktów („Za dużo punktów wykresu (limit 1000) – zwiększ krok.”).
  3. Czerwone linie – minimum na wykresie (FF i RR).
  4. Niebieska linia – F=1F = 1.
  5. Podsumowanie – „Minimum na wykresie: F = … przy R = … m (czerwone linie); niebieska linia – F = 1; okrąg bieżący R = … m, F = …”. Kliknięcie wykresu rysuje okrąg o tym promieniu na rysunku.

Punkty bez FF (okrąg odrzucony, np. pole bryły < „Min. pole bryły”) przerywają linię. Oś FF zaczyna się od 0 i kończy na „ładnej” wartości ≥ min⁡(Fmax, max⁡(2Fmin, 1,5))\min(F_{max},\ \max(2F_{min},\ 1{,}5)) – większe FF są obcinane. Zakres i krok nie są zapisywane w rekordzie. Skok krzywej (na zrzucie przy R≈22R \approx 22 m) oznacza, że okrąg zaczyna przecinać inną warstwę lub inny odcinek terenu.

Tabela pasków

Tabela pasków

  1. „Tabela pasków (N, metoda)” – rozwinięcie tabeli pasków powierzchni rozstrzygającej.
  2. „Kopiuj (TSV)” – kopiuje tabelę do schowka (kolumny rozdzielone tabulatorem – wklejasz do Excela).

W wąskim panelu wyników widać pierwsze kolumny – pozostałe (u·l, φ′, c′, α, E, T) odsłonisz, przewijając tabelę w poziomie. Całą tabelę pokazuje też karta (opcja „Tabela pasków na karcie”).

Kolumna Jednostka Znaczenie
Lp. – numer paska od wejścia (korona) do wyjścia (podnóże)
x1, x2 m krawędzie paska
b m szerokość paska
h m wysokość paska w osi (teren − podstawa)
W kN/m ciężar paska z obciążeniem naziomu
u·l kN/m wypadkowa ciśnienia wody na podstawie
φ′ ° kąt tarcia materiału podstawy
c′ kPa spójność materiału podstawy
α ° nachylenie podstawy (dodatnie, gdy podstawa wznosi się ku koronie)
E, T kN/m tylko M–P: siły międzypaskowe na granicy paska od strony podnóża; w ostatnim wierszu reszta EnE_n (powinna być ≈ 0)

Metoda Morgensterna–Price’a w podglądzie

Morgenstern–Price: wybór metody i funkcji sił międzypaskowych

  1. „Metoda” = „Morgenstern–Price”.
  2. „Siły międzypaskowe f(x)” – „Półsinusoida” albo „Stała (Spencer)”.
  3. Wynik M–P.
  4. Tabela metod – Fellenius, Bishop i Morgenstern–Price dla tej samej powierzchni.
  5. „λ” – znaleziony parametr skali sił międzypaskowych.

Na zrzucie (model z wodą, obciążeniem i gwoździami, okrąg ręczny (25; 17; 20)(25;\ 17;\ 20)): Fellenius 0,96, Bishop 1,11, Morgenstern–Price 1,12 przy λ=0,346\lambda = 0{,}346; gwóźdź 2 przecina tę powierzchnię i działa siłą P=T/s=100P = T/s = 100 kN/m. Dla linii łamanej wstawionej z tego okręgu (7 punktów, 55 pasków – podział także w załamaniach) F=1,14F = 1{,}14, λ=0,354\lambda = 0{,}354.

Generowanie kart

Podgląd karty i opcje

  1. „Nr załącznika” – numer na karcie; zmienna w $…$ rośnie dla kolejnych kart przy generowaniu wielu kart (np. 2.$4$c → 2.4c, 2.5c…).
  2. „Język karty” – polski lub angielski (opisy karty, nazwy metod).
  3. „Skala szarości” – karta w odcieniach szarości.
  4. „Wydruk eko” – bez wypełnień barwnych, tylko kontury i szrafury.
  5. „PDF”, 6. „DXF (CAD)”, 7. „SVG”, 8. „PNG” – eksport karty.
  6. „Edytor” – powrót do edytora.

„Podgląd PDF” jest aktywny, gdy model ma teren (≥ 2 punkty), co najmniej jedną warstwę i nie ma błędów walidacji. Karty wielu obliczeń tworzysz przez „Generuj karty…” (opis w rozdziale Generator kart). Nazwa pliku zaczyna się od skarpa.

Dane na karcie

Karta ma tytuł „Wyniki obliczeń stateczności skarpy:” i nazwę obiektu („Nazwa obiektu” albo nazwa obliczenia). Gdy obliczenie się nie udało, karta ma tylko stronę 1 z komunikatem błędu pod tabelą materiałów.

Karta – strona 1

Strona 1:

Element Zawartość Warunek
Rysunek „Przyjęty schemat obliczeniowy” teren, warstwy, woda, obciążenia, gwoździe, powierzchnia rozstrzygająca z paskami, mapa środków mapa – gdy „Pokaż mapę środków” i szukanie
„Metoda obliczeniowa:” „Fellenius”, „Bishop uproszczony”, „Morgenstern–Price (półsinus)” / „(stała)” zawsze
„Liczba pasków:” albo „Podział na paski:” liczba pasków albo „szerokość … m, podział na załamaniach geometrii (N pasków)” zawsze
„Powierzchnia poślizgu:” „kołowa, wyszukana automatycznie”, „kołowa, zadana”, „zadana linią łamaną”, „zadana krzywą spline” zawsze
„Granice zbocza:” „Xmin = … m, Xmax = … m” gdy podano granice
„Zwierciadło wody:” „brak”, „linia piezometryczna”, „ru = …” zawsze
„Obciążenie na koronie:” „nazwa: q = … kPa, x = …–… m; …” albo „brak” zawsze
„Gwoździe gruntowe:” „N szt., siła wzdłuż gwoździa P = min(T; q_p·L_p)/s” albo „N szt., model GeoSlope: Δc = T/(s·l) u podstawy paska” gdy są gwoździe
„Wymagany współczynnik F:” wartość zawsze
Tabela materiałów Materiał, γ, γsat (— gdy brak), φ′, c′ zawsze
Tabela gwoździ Gwóźdź, x1, z1, x2, z2, T, s, q_p gdy są gwoździe

Karta – strona 2

Strona 2 – „Wyniki obliczeń” (gdy obliczenie się udało):

Element Zawartość Warunek
Tabela „Metoda F” Fellenius, Bishop, (Morgenstern–Price)
„Powierzchnia krytyczna:” „środek (xc; zc) = (…; …) m, R = … m” okrąg
„Powierzchnia poślizgu:” „linia łamana, N pkt” / „krzywa spline przez N pkt” linia łamana
„Wejście / wyjście:”, „Pole bryły zsuwu:” wartości zawsze
„Ocena:” „F ≥ F_wym” (zielono) albo „F < F_wym – skarpa nie spełnia warunku” (czerwono) zawsze
„λ:” wartość (4 miejsca) M–P
„Gwoździe na powierzchni krytycznej” Gwóźdź, x, z, L_p, P, Siła gdy są gwoździe
„Punkty linii poślizgu” Lp., x, z linia łamana
Mapa „Współczynnik F w węzłach siatki środków (najmniejszy po promieniach)” tabela zz × xx z FF w węzłach, tło komórki w kolorze klasy szukanie
Mapa „Współczynnik F / promień R [m] w węzłach siatki środków (minimum po promieniu; najmniejsze F wyróżnione)” „F / R” w węzłach, minimum na bordowym tle szukanie z „Minimum F po promieniu”
Stopka „Obliczenia w naprężeniach efektywnych; woda: ciśnienie wg głowicy pionowej; wartości F bez współczynników częściowych.” + opis M–P dla linii łamanej + opis modelu gwoździ zawsze / warunkowo

Karta – strona 3 (tabela pasków)

Strony 3 i dalsze – „Tabela pasków powierzchni krytycznej (metoda, F = …)” – tylko po zaznaczeniu „Tabela pasków na karcie”: kolumny jak w podglądzie, 40 wierszy na stronę; na ostatniej stronie objaśnienia i ostrzeżenia kontroli sił międzypaskowych M–P.

Interpretacja i obliczenia

Wzory przepisane są z kodu modułu (src/lib/slope/*.ts). Źródła metod: W. Fellenius (1936), A.W. Bishop (1955), N.R. Morgenstern i V.E. Price (1965), E. Spencer (1967), D.G. Fredlund i J. Krahn (1977, ujęcie GLE dla sił zewnętrznych); model gwoździ – FHWA GEC 7, Clouterre (1991), Duncan, Wright i Brandon (2014); kalkulatory i układ okien – podręcznik GeoSlope.

Oznaczenia

Symbol Jednostka Znaczenie
bb m szerokość paska
hh m wysokość paska w osi
WW kN/m ciężar paska z obciążeniem naziomu
WgW_g kN/m ciężar samego gruntu w pasku
α\alpha ° nachylenie podstawy paska
l=b/cos⁡αl = b/\cos\alpha m długość podstawy
c′c', φ′\varphi' kPa, ° parametry materiału podstawy
uu kPa ciśnienie wody w porach na podstawie
FF – współczynnik stateczności
xcx_c, zcz_c, rr m środek i promień okręgu
EE, TT kN/m normalna i styczna siła międzypaskowa
λ\lambda – parametr skali sił międzypaskowych (M–P)
γw\gamma_w kN/m³ ciężar objętościowy wody, 9,81

Podział na paski

Bryła nad powierzchnią poślizgu od wejścia xax_a do wyjścia xbx_b (skrajne przecięcia dolnego łuku okręgu z terenem) jest dzielona na nn pasków równej szerokości b=(xb−xa)/nb = (x_b - x_a)/n, a przy „Szerokość paska” – na odcinki między załamaniami geometrii (wierzchołki terenu i warstw, przecięcia krawędzi warstw i linii wody z powierzchnią, końce obciążeń), każdy podzielony na k=⌈długosˊcˊ/w∗⌉k = \lceil \text{długość}/w^* \rceil równych pasków, gdzie

w∗=max⁡ ⁣(min⁡(w, L5), L1000),L=xb−xa.w^* = \max\!\Big(\min\big(w,\ \tfrac{L}{5}\big),\ \tfrac{L}{1000}\Big),\qquad L = x_b - x_a.

Wszystkie wielkości paska liczone są w osi paska xx. Dla okręgu:

zb=zc−r2−(x−xc)2,sin⁡α=d xc−xr,cos⁡α=1−sin⁡2α,l=bcos⁡αz_b = z_c - \sqrt{r^2 - (x - x_c)^2},\qquad \sin\alpha = d\,\frac{x_c - x}{r},\qquad \cos\alpha = \sqrt{1-\sin^2\alpha},\qquad l = \frac{b}{\cos\alpha}

gdzie d=+1d = +1, gdy teren przy wejściu jest wyżej niż przy wyjściu (zsuw w prawo), i d=−1d = -1 w przeciwnym razie. Pasek z ∣sin⁡α∣>0,985|\sin\alpha| > 0{,}985 (kąt podstawy > ok. 80°) odrzuca powierzchnię.

Ciężar paska (warstwy ii od terenu do podstawy, z podziałem na część nad i pod zwierciadłem):

W=b∑i(γi hinad+γsat,i hipod)+∑jqj bjW = b \sum_i \big(\gamma_i\, h_i^{nad} + \gamma_{sat,i}\, h_i^{pod}\big) + \sum_j q_j\, b_j

gdzie bjb_j – część szerokości paska pod obciążeniem jj. Ciśnienie wody:

u=γwmax⁡(0, zw−zb)(zwierciadło),u=ru Wgb(ru)u = \gamma_w \max\big(0,\ z_w - z_b\big)\quad\text{(zwierciadło)},\qquad u = r_u\,\frac{W_g}{b}\quad(r_u)

Metoda Felleniusa

Zwykła metoda pasków – równowaga momentów względem środka okręgu, siły międzypaskowe pominięte (fellenius.ts):

F=∑[c′l+(Wcos⁡α−u l)tan⁡φ′]∑Wsin⁡αF = \frac{\sum \big[c' l + (W\cos\alpha - u\,l)\tan\varphi'\big]}{\sum W\sin\alpha}

Gdy ∑Wsin⁡α≤0\sum W\sin\alpha \le 0 – „Brak sił zsuwających – zmień środek okręgu”.

Uproszczona metoda Bishopa

Równowaga momentów względem środka okręgu i równowaga sił pionowych w każdym pasku, siły międzypaskowe poziome (bishop.ts):

F=∑c′b+(W−u b)tan⁡φ′mα∑Wsin⁡α,mα=cos⁡α+sin⁡αtan⁡φ′FF = \frac{\sum \dfrac{c' b + (W - u\,b)\tan\varphi'}{m_\alpha}}{\sum W\sin\alpha},\qquad m_\alpha = \cos\alpha + \frac{\sin\alpha\tan\varphi'}{F}

FF występuje po obu stronach – liczony jest iteracyjnie, od wartości Felleniusa, aż ∣Fk+1−Fk∣<10−6|F_{k+1} - F_k| < 10^{-6} (najwyżej 100 iteracji; brak zbieżności – „Brak zbieżności obliczeń”). Gdy w którymś pasku mα<0,2m_\alpha < 0{,}2 (strome podstawy przy podnóżu), wynik jest odrzucany: „Bishop: niestabilne mianowniki (mα < 0,2) – zmień okrąg”.

Metoda Morgensterna–Price’a

Pełna równowaga sił i momentów (morgensternPrice.ts). Siła styczna między paskami jest proporcjonalna do normalnej:

T=λ f(ξ) E,ξ=x−xwejsˊciaxwyjsˊcia−xwejsˊcia∈[0,1]T = \lambda\, f(\xi)\, E,\qquad \xi = \frac{x - x_{wejścia}}{x_{wyjścia} - x_{wejścia}}\in[0,1]

z funkcją f(ξ)=sin⁡(πξ)f(\xi) = \sin(\pi\xi) („Półsinusoida”) albo f(ξ)=1f(\xi) = 1 („Stała (Spencer)” – siły międzypaskowe równoległe, tan⁡θ=λ\tan\theta = \lambda). Położenie granic ξi\xi_i liczone jest z narastającej sumy szerokości pasków. Dla paska ii (granice ii i i+1i+1, fi=f(ξi)f_i = f(\xi_i)):

A=c′l−u ltan⁡φ′,mα=cos⁡α+sin⁡αtan⁡φ′F,k=sin⁡α−tan⁡φ′cos⁡αFA = c' l - u\,l\tan\varphi',\qquad m_\alpha = \cos\alpha + \frac{\sin\alpha\tan\varphi'}{F},\qquad k = \sin\alpha - \frac{\tan\varphi'\cos\alpha}{F}

N=W+λ(fi−fi+1)Ei−Asin⁡αF+λfi+1Acos⁡αFmα+λfi+1k,Ei+1=Ei+Nk−Acos⁡αFN = \frac{W + \lambda(f_i - f_{i+1})E_i - \dfrac{A\sin\alpha}{F} + \dfrac{\lambda f_{i+1} A\cos\alpha}{F}}{m_\alpha + \lambda f_{i+1} k},\qquad E_{i+1} = E_i + N k - \frac{A\cos\alpha}{F}

zaczynając od E0=0E_0 = 0 przy wejściu. Szukane są FF i λ\lambda spełniające jednocześnie:

  • równowagę sił: En=0E_n = 0 na wyjściu – daje Ff(λ)F_f(\lambda);
  • równowagę momentów względem środka okręgu: ∑(A+Ntan⁡φ′)=F∑Wsin⁡α\sum (A + N\tan\varphi') = F \sum W\sin\alpha – daje Fm(λ)F_m(\lambda).

Algorytm: dla danego λ\lambda pierwiastki w FF szukane są na siatce F=0,3⋅1,1k≤10F = 0{,}3 \cdot 1{,}1^k \le 10 ze zmianą znaku doprecyzowaną 60 krokami bisekcji; potem λ\lambda z warunku Ff(λ)=Fm(λ)F_f(\lambda) = F_m(\lambda) na siatce λ=−0,5, −0,4, …, 1,0\lambda = -0{,}5,\,-0{,}4,\,\ldots,\,1{,}0 (też z bisekcją). Brak rozwiązania w tym zakresie – „Morgenstern–Price: nie znaleziono λ w zakresie −0,5…1,0”. Mianowniki mαm_\alpha i mα+λfi+1km_\alpha + \lambda f_{i+1}k muszą być ≥ 0,2. Dla λ=0\lambda = 0 równowaga momentów daje dokładnie FF Bishopa (sprawdzane w testach).

Powierzchnia niekołowa. Dla linii łamanej równowaga momentów liczona jest względem punktu

O=(xa+xb2; max⁡(zt(xa), zt(xb))+xb−xa2),O = \Big(\tfrac{x_a + x_b}{2};\ \max\big(z_t(x_a),\, z_t(x_b)\big) + \tfrac{x_b - x_a}{2}\Big),

z ramionami sił: dx=d (x−xO)d_x = d\,(x - x_O), dz=zb−zOd_z = z_b - z_O; moment sił oporu ∑(A+Ntan⁡φ′)⋅(−(dxsin⁡α+dzcos⁡α))\sum (A + N\tan\varphi')\cdot\big(-(d_x\sin\alpha + d_z\cos\alpha)\big) i moment czynny ∑(−Wdx+N(dxcos⁡α−dzsin⁡α))\sum \big(-W d_x + N(d_x\cos\alpha - d_z\sin\alpha)\big). W rozwiązaniu (obie równowagi spełnione) wynik nie zależy od wyboru punktu OO.

Kontrola sił międzypaskowych (GeoSlope, s. 24) – ostrzeżenia, nie blokują wyniku:

  • „Morgenstern–Price: siła międzypaskowa E zmienia znak wzdłuż bryły (od x = … m) – powtórz obliczenie dla innej powierzchni poślizgu lub inną metodą” – zmiana znaku EE na granicach wewnętrznych (pomijane ∣E∣≤1% ∑W|E| \le 1\%\ \sum W);
  • „Morgenstern–Price: siła międzypaskowa na końcu bryły |E| = … kN/m przekracza 1 % ΣW (… kN/m) – …”.

Gwoździe gruntowe – wzory

Model „Siła wzdłuż gwoździa” (domyślny, nails.ts). Siła przyłożona w punkcie przecięcia z powierzchnią poślizgu, na 1 m skarpy:

P=min⁡(T, qpLp)sP = \frac{\min(T,\ q_p L_p)}{s}

(qpq_p puste – P=T/sP = T/s). Z wersorem gwoździa od głowicy (ex,ez)(e_x, e_z): H=d P exH = d\,P\,e_x (dodatnia w kierunku zsuwu), V=P ezV = P\,e_z (dodatnia w górę), a względem podstawy (nachylenie w punkcie przecięcia):

Pt=−Hcos⁡α+Vsin⁡α(styczna, przeciw zsuwowi),Pn=−Hsin⁡α−Vcos⁡α(normalna, dociska podstawę)P_t = -H\cos\alpha + V\sin\alpha\quad\text{(styczna, przeciw zsuwowi)},\qquad P_n = -H\sin\alpha - V\cos\alpha\quad\text{(normalna, dociska podstawę)}

Siły wchodzą do wzorów jako znane siły zewnętrzne:

FFellenius=∑[c∗l+(Wcos⁡α−u l+Pn)tan⁡φ′]∑(Wsin⁡α−Pt),FBishop=∑c∗b+(W−V−u b)tan⁡φ′mα∑(Wsin⁡α−Pt)F_{Fellenius} = \frac{\sum\big[c^* l + (W\cos\alpha - u\,l + P_n)\tan\varphi'\big]}{\sum (W\sin\alpha - P_t)},\qquad F_{Bishop} = \frac{\sum \dfrac{c^* b + (W - V - u\,b)\tan\varphi'}{m_\alpha}}{\sum (W\sin\alpha - P_t)}

W M–P siła (H,V)(H, V) wchodzi do równowagi poziomej (Ei+1=…+HE_{i+1} = \ldots + H), pionowej (W−VW - V, w liczniku NN dodatkowo −λfi+1H-\lambda f_{i+1} H) i momentów (moment dxV−dzHd_x V - d_z H; dla okręgu −rPt-r P_t). Gdy ∑(Wsin⁡α−Pt)≤0\sum (W\sin\alpha - P_t) \le 0 – „Siły gwoździ przewyższają siły zsuwające – F nieokreślone (powierzchnia stateczna); zmniejsz T lub zmień powierzchnię”.

Model „Zwiększenie spójności” (GeoSlope, do porównań): w pasku przecinanym przez gwóźdź spójność podstawy rośnie o

Δc=T/sl,c∗=c′+Δc;\Delta c = \frac{T/s}{l},\qquad c^* = c' + \Delta c;

kąt gwoździa i zakotwienie są pomijane.

Klasy wyniku

Kolor Warunek
czerwony F<1F < 1
żółty 1≤F<1 \le F < Wymagane F
zielony F≥F \ge Wymagane F

„Wymagane F” jest wartością roboczą (domyślnie 1,5). Moduł nie stosuje współczynników częściowych EC7 – jeśli projektujesz wg PN-EN 1997-1 (podejście 3), wprowadź obliczeniowe parametry gruntu (tan⁡φd′=tan⁡φk′/γφ′\tan\varphi'_d = \tan\varphi'_k/\gamma_{\varphi'}, cd′=ck′/γc′c'_d = c'_k/\gamma_{c'}) i obciążenia, a wtedy wymagane F≥1,0F \ge 1{,}0.

Przykład liczbowy – „Skarpa nasypu S-1”

Dane demo (bez wody i obciążeń), szukanie Bishopem, 50 pasków, siatka 10 × 10, 5 stałych promieni. Wyniki (policzone biblioteką modułu, zgodne z zrzutami):

Wielkość Wartość
Okręgi przeanalizowane / poprawne 500 / 464
Powierzchnia krytyczna xc=26,50x_c = 26{,}50 m, zc=19,19z_c = 19{,}19 m, r=19,50r = 19{,}50 m
Wejście / wyjście 9,30 m / 29,99 m
Pole bryły 62,1 m²
FF Fellenius 1,095
FF Bishop 1,171 (7 iteracji)
FF Morgenstern–Price, półsinusoida 1,168 (λ=0,499\lambda = 0{,}499)
FF Morgenstern–Price, stała (Spencer) 1,168 (λ=0,401\lambda = 0{,}401)
Okrąg ręczny (25; 17; 20)(25;\ 17;\ 20): Fellenius / Bishop 1,212 / 1,381

Pasek nr 11 (od korony): b=0,414b = 0{,}414 m, h=3,653h = 3{,}653 m, materiał „Nasyp”:

W=18⋅3,653⋅0,414=27,21 kN/m,sin⁡α=0,6592, cos⁡α=0,7520, l=0,414/0,752=0,550 mW = 18\cdot3{,}653\cdot0{,}414 = 27{,}21\ \text{kN/m},\qquad \sin\alpha = 0{,}6592,\ \cos\alpha = 0{,}7520,\ l = 0{,}414/0{,}752 = 0{,}550\ \text{m}

  • Fellenius – licznik: 5⋅0,550+27,21⋅0,752⋅tan⁡20°=2,75+7,45=10,205\cdot0{,}550 + 27{,}21\cdot0{,}752\cdot\tan20° = 2{,}75 + 7{,}45 = 10{,}20 kN/m; mianownik: 27,21⋅0,6592=17,9427{,}21\cdot0{,}6592 = 17{,}94 kN/m.
  • Bishop przy F=1,171F = 1{,}171: mα=0,752+0,6592⋅0,364/1,171=0,957m_\alpha = 0{,}752 + 0{,}6592\cdot0{,}364/1{,}171 = 0{,}957; składnik licznika (5⋅0,414+27,21⋅0,364)/0,957=12,51(5\cdot0{,}414 + 27{,}21\cdot0{,}364)/0{,}957 = 12{,}51 kN/m.

Sumy po 50 paskach dają FF jak w tabeli. Bishop jest o ok. 7% wyższy niż Fellenius – typowo dla metody Felleniusa, która przy φ′>0\varphi' > 0 zaniża FF. Wszystkie metody dają F<1,5F < 1{,}5, więc nasyp nie spełnia wymaganego warunku – karta pokazuje „F < F_wym – skarpa nie spełnia warunku”.

Test analityczny (fellenius.test.ts): grunt czysto spoisty (φ=0\varphi = 0, c=20c = 20 kPa, γ=18\gamma = 18 kN/m³), teren od (−22; 6)(-22;\,6) do (13; 1)(13;\,1), okrąg (0; 10; 10)(0;\,10;\,10). Dokładny wynik F=5π/3=5,2360F = 5\pi/3 = 5{,}2360; moduł daje 5,2358 przy 200 paskach i 5,2333 przy 50 paskach.

Typowe problemy

Błędy modelu (blokują obliczenie i kartę; w podglądzie „Model zawiera błędy – popraw je przed obliczeniem” i lista „Błąd: …”):

Komunikat Co zrobić
„Teren: wymagane co najmniej 2 punkty” wpisz teren albo zaimportuj z przekroju
„Teren: x muszą rosnąć” uporządkuj punkty terenu rosnąco po xx, bez powtórzeń
„Brak warstw” dodaj warstwę
„Warstwa N: co najmniej 3 wierzchołki” uzupełnij wielobok
„Warstwa N: nieznany materiał” wybierz materiał warstwy
„Granice zbocza: Xmin musi być mniejsze niż Xmax” popraw granice
„Granice zbocza: przedział Xmin–Xmax leży poza terenem (x od … do … m)” popraw granice
„Materiał „…”: γ musi być > 0”, „φ′ w zakresie 0–60°”, „c′ ≥ 0” popraw parametry
„ru w zakresie 0–0,9” popraw rur_u
„Zwierciadło: brak punktów” wpisz linię zwierciadła albo wybierz „Brak”
„Obciążenie …: x2 musi być > x1”, „Obciążenie …: q ≥ 0” popraw obciążenie
„Gwóźdź „…”: podaj dwa różne punkty”, „T musi być > 0”, „rozstaw s musi być > 0”, „q_p ≥ 0” popraw gwóźdź

Ostrzeżenia (nie blokują): ostrzeżenia geometrii warstw (sekcja Warstwy), „Granice zbocza: wychodzą poza teren (…) – liczy się tylko część na terenie”, „Materiał „…”: φ′ = 0 i c′ = 0 – brak nośności”, „Materiał „…”: γsat < γ”, „Gwóźdź „…”: leży poza gruntem – pominięty w obliczeniach”, „Gwoździe bez q_p (…)”, ostrzeżenia sił międzypaskowych M–P.

Komunikaty obliczeń (w nagłówku podglądu i na karcie):

Komunikat Przyczyna i rada
„Nie znaleziono poprawnej powierzchni – zmień siatkę środków lub promieni” żaden okrąg siatki nie przeszedł kontroli – kliknij „Przywróć domyślne” albo poszerz siatkę i zakres stycznych
„Nie znaleziono poprawnej powierzchni w granicach zbocza – …” jw., przy granicach zbocza – sprawdź też Xmin/Xmax
„Za dużo okręgów do przeliczenia (limit 20000) – …” nx⋅nz⋅n_x \cdot n_z \cdot liczba promieni (przy minimum po promieniu: skan + 22) > 20 000
„Okrąg nie przecina terenu dwukrotnie – zmień środek lub promień” okrąg ręczny za mały lub za wysoko
„Powierzchnia wychodzi poza granice zbocza Xmin/Xmax – zmień okrąg albo granice” wejście/wyjście poza granicami
„Okrąg jest zbyt stromy na końcach (kąt podstawy > 80°) – zmień środek lub promień” środek za nisko względem wejścia/wyjścia
„Teren leży poniżej łuku w środku powierzchni – zmień okrąg” łuk wychodzi nad teren między wejściem a wyjściem
„Powierzchnia wychodzi poza warstwy – rozszerz warstwy w dół” podstawa paska poniżej najniższej warstwy
„Brak sił zsuwających – zmień środek okręgu” ∑Wsin⁡α≤0\sum W\sin\alpha \le 0
„Bishop: niestabilne mianowniki (mα < 0,2) – zmień okrąg” strome podstawy przy podnóżu
„Brak zbieżności obliczeń” Bishop > 100 iteracji albo M–P bez rozwiązania FF
„Morgenstern–Price: nie znaleziono λ w zakresie −0,5…1,0” zmień powierzchnię lub funkcję f(x)f(x)
„Linia poślizgu: podaj od 2 do 100 punktów o rosnących x (pion może przecinać linię tylko raz)” popraw punkty linii
„Linia poślizgu musi przeciąć teren dokładnie dwa razy: …” zacznij i zakończ linię nad terenem, bez wyjścia nad teren w środku
„Odcinek linii poślizgu jest zbyt stromy (kąt podstawy > 80°) – złagodź załamanie” dodaj punkty, złagodź spadek
„Linia poślizgu wchodzi lub wychodzi poza granice zbocza Xmin/Xmax – …” jw. dla linii
„Siły gwoździ przewyższają siły zsuwające – F nieokreślone (powierzchnia stateczna); …” powierzchnia jest stateczna dzięki gwoździom – zmniejsz TT albo sprawdź inną powierzchnię
„Powierzchnia z linii łamanej: tylko metoda Morgensterna–Price’a (…)” wybierz metodę Morgenstern–Price

Inne:

  • Środek powierzchni krytycznej na brzegu siatki (na mapie najmniejsze FF w skrajnym wierszu lub kolumnie) – minimum może leżeć poza siatką; przesuń lub powiększ siatkę.
  • Płytkie powierzchnie przy licu w gruntach niespoistych dają małe FF dla bardzo małych brył – podnieś „Min. pole bryły”.
  • Gwóźdź „nie działa” – nie przecina powierzchni rozstrzygającej (np. kończy się nad nią) albo jego głowica leży poza bryłą zsuwu; wydłuż gwóźdź lub sprawdź jego kierunek (wpisz od lica w głąb gruntu).
  • Zmiana przekroju nie zmienia wyniku – model jest kopią; zaimportuj ponownie („Importuj z przekroju” → „Nadpisz”).
  • Zmiana x1, x2 obciążenia nie przelicza qq wstawionego z masy obiektu – użyj przelicznika ponownie.