12. Sondowania dylatometryczne (DMT)
Wprowadzanie odczytów A, B, C z dylatometru Marchettiego, automatyczna interpretacja (p0, p1, p2, ID, KD, ED, M, su, φ′, K0, OCR, γ, σ′p), wydzielenie warstw, karta wyników z nomogramem Marchetti–Crapps i eksport XLSX/CSV.
W aplikacji: Sondowania → Sondowania DMT
Wstęp
Moduł „Sondowania DMT” służy do wprowadzania i interpretacji badań dylatometrem płaskim Marchettiego (DMT). Dla każdej głębokości wpisujesz trzy odczyty manometru:
- A – ciśnienie, przy którym membrana zaczyna się odkształcać (tzw. ciśnienie zamknięcia, „lift-off”),
- B – ciśnienie, przy którym środek membrany przemieszcza się o 1,1 mm,
- C – ciśnienie ponownego zamknięcia przy powolnym upuszczaniu gazu (odczyt nieobowiązkowy).
Na tej podstawie program liczy na bieżąco, bez osobnego przycisku „Oblicz”:
| Wielkość | Symbol | Jednostka w programie |
|---|---|---|
| Skorygowane pierwsze ciśnienie | MPa (na karcie i w eksporcie kPa) | |
| Skorygowane drugie ciśnienie | MPa (kPa) | |
| Skorygowane trzecie ciśnienie | MPa (kPa) | |
| Ciśnienie wody w porach | MPa (kPa) | |
| Pionowe naprężenie efektywne | MPa (kPa) | |
| Wskaźnik materiałowy | – | |
| Wskaźnik naprężenia poziomego | – | |
| Moduł dylatometryczny | MPa | |
| Ciężar objętościowy | kN/m³ | |
| Rodzaj gruntu wg | – | symbol (I, Iπ, Πi, Π, Πp, Pπ, P) |
| Współczynnik parcia bocznego w spoczynku | – (grunty spoiste) | |
| Współczynnik prekonsolidacji | – (grunty spoiste) | |
| Naprężenie prekonsolidacji | kPa | |
| Edometryczny moduł ściśliwości | MPa | |
| Wytrzymałość na ścinanie bez odpływu | kPa (grunty spoiste) | |
| Efektywny kąt tarcia wewnętrznego | ° (grunty niespoiste) |
Wzory pochodzą z publikacji Marchettiego (1980, 1997, 2001) i prac cytowanych w podręczniku GIMSGEO (rozdz. „Sondowania DMT”). Dla , , i możesz wybrać jeden z kilku wzorów (zob. Interpretacja i obliczenia).
Uwaga. Parametry wyznaczone z badań DMT są wartościami „wyprowadzonymi” ze znanych korelacji i mogą być obarczone błędem. Nie traktuj ich jak bezpośredniego oznaczenia parametru.
Skąd moduł bierze dane:
- odczyty A, B, C wpisujesz ręcznie, przez panel szybkiego dodawania albo wklejasz blok z Excela;
- zwierciadło wody – wpisane w module albo (gdy pole jest puste) najpłytsze zwierciadło z otworu referencyjnego;
- rzędną, współrzędne i dane administracyjne – z sekcji „Lokalizacja” (wspólnej dla badań terenowych).
Dokąd trafiają wyniki:
- karta DMT („Podgląd PDF”, „Generuj karty…”) – PDF, DXF, SVG, PNG;
- eksport „Wyniki xlsx” i „CSV”;
- przekroje geotechniczne – wykresy parametrów DMT (, , , , , , , , , , , , ) przy sondowaniu, zob. Przekroje geotechniczne;
- profil parametrów („Obliczenia → Profil parametrów”) – , , , , , , obok CPT i DP;
- statystyka – przycisk „Z sondowań DMT (n)” wczytuje wszystkie punkty (, , , , , , , , ) do zestawu danych „Sondowania DMT”;
- karta otworu – kolumna „Wykres badania” może pokazać , , z najbliższego badania DMT;
- zestawienia – „Zestawienie sondowań DMT” i „Zestawienie BH+DP+CPT+DMT” (dane ogólne i głębokość badań);
- mapa i plan sytuacyjny (badanie z X/Y), raport zbiorczy, plik projektu.
Przykłady w rozdziale pochodzą ze zlecenia demonstracyjnego „Budowa hali magazynowej” (mission-hala): badania „DMT-1” i „DMT-2” (po 46 odczytów co 0,2 m od 0,6 do 9,6 m; piasek – glina – piasek, zwierciadło wody 2,4 m).
Układ ekranu
Moduł otworzysz z menu „Sondowania → Sondowania DMT”. Ekran ma trzy kolumny: listę badań, edytor i panel wyników.

- „Dodaj” – tworzy nowe badanie o nazwie „DMT-n” (n = liczba istniejących badań + 1) z domyślnymi ustawieniami: ΔA = 0,15 bar, ΔB = 0,40 bar, bez zwierciadła, wszystkie wzory „Marchetti”, pusta tabela odczytów. Liczba obok nagłówka „Sondowania DMT” to liczba badań w zleceniu.
- „Wyniki xlsx” – arkusz wyników wszystkich badań DMT zlecenia (zob. Eksport wyników).
- „CSV” – te same wyniki w jednym pliku CSV.
- Lista badań – nazwa, status (np. „Surowe dane”) i liczba odczytów („46 odczytów”). Żółty lub czerwony trójkąt przy nazwie oznacza uwagi kontroli danych (zob. Typowe problemy). Po najechaniu na pozycję widać menu „…” i ikonę kosza. Od 6 pozycji nad listą pojawia się wyszukiwarka i filtr statusu.
- „Nazwa” – nazwa badania (na liście, w tytule karty i w nazwie pliku). Obok plakietka „badanie DMT”.
- „Status badania” – „Bez statusu”, „Projektowane”, „Surowe dane”, „Przetwarzane”, „Zaakceptowane”, „Archiwalne”.
- „Kopiuj z istniejącego” – kopiuje wybrane sekcje z innego badania DMT (zob. Kopiowanie).
- „Historia” – poprzednie wersje badania z możliwością przywrócenia. Zmiany zapisują się same, nie ma przycisku „Zapisz”.
- Panel „Wyniki” – tabela wyników dla każdej głębokości (zob. Panel „Wyniki”).
- „Podgląd PDF” – karta bieżącego badania. Aktywny, gdy w tabeli są co najmniej dwa wiersze odczytów.
- „Generuj karty…” – karty wielu badań naraz.
- „Kosz” – usunięte badania DMT (przywracanie przez 30 dni).
Między „Generuj karty…” a „Kosz” jest jeszcze „Kopiuj / przenieś…” – przeniesienie lub skopiowanie badania do innego zlecenia.
Wprowadzanie danych
Edytor składa się z sekcji: „Dane ogólne” (z podsekcją „Lokalizacja”), „Dylatometr i interpretacja”, „Odczyty (n)”, „Rozkład ciśnienia wody w porach u0”, „Wydzielenie warstw (n)”, „Układ raportu” i „Zdjęcia z terenu”.
Dane ogólne

- „Data” – data badania (na karcie: „Data wykonania”).
- „Operator” – wykonawca badania. Pole ze słownikiem organizacji: „+” dopisuje wpisaną wartość do słownika operatorów DMT.
- „Nadzór” – osoba nadzorująca, również ze słownikiem („+”).
- „Otwór referencyjny” – otwór zlecenia, z którego program bierze zwierciadło wody (gdy pole „Zwierciadło wody [m]” jest puste). Nazwa otworu drukuje się na karcie („Otwór referencyjny: P-1”). „— brak —” = bez otworu.
- „Uwagi” – dowolny opis.
- „Lokalizacja” – podsekcja współrzędnych (niżej).
| Pole | Jednostka | Opis | Uwagi |
|---|---|---|---|
| „Data” | – | Data wykonania badania | Puste → ostrzeżenie „Brak daty badania” |
| „Operator” | – | Wykonawca | Słownik organizacji; puste → ostrzeżenie „Nie podano operatora” |
| „Nadzór” | – | Nadzór | Słownik organizacji |
| „Otwór referencyjny” | – | Otwór zlecenia | Źródło zwierciadła wody; nazwa na karcie |
| „Uwagi” | – | Uwagi do badania | Nie drukują się na karcie DMT |
Lokalizacja

- „Szerokość geograficzna” / „Długość geograficzna” – współrzędne WGS84 w stopniach dziesiętnych (pod polem zapis w stopniach, minutach i sekundach). Po zmianie program przelicza X/Y do układu zlecenia.
- „Wybierz na mapie” – okno wyboru punktu na mapie (z innymi badaniami zlecenia).
- „Moja lokalizacja (GPS)” – współrzędne z urządzenia.
- „Działka z ULDK” – numer działki i dane administracyjne z usługi ULDK (GUGiK) dla wpisanych X/Y.
- „Rzędna [m n.p.m.]” – rzędna terenu w punkcie badania (na karcie „Rzędna”, w przekrojach – punkt odniesienia głębokości).
- „Kilometraż” – pikietaż, np. „1+123”.
- „Dodaj poziom charakterystyczny” – poziomy (np. posadowienie) rysowane na osi głębokości karty.
| Pole | Jednostka | Opis |
|---|---|---|
| „X [układ]”, „Y [układ]” | m (° dla WGS84) | Współrzędne w układzie zlecenia; brak → ostrzeżenie „Brak współrzędnych – badanie nie pojawi się na mapie ani w przekrojach” |
| „Rzędna [m n.p.m.]” | m n.p.m. | Rzędna terenu; brak lub 0 → ostrzeżenie „Rzędna nie została wypełniona” |
| „Województwo”, „Powiat”, „Gmina”, „Miasto / miejscowość”, „Numer działki”, „Właściciel działki” | – | Dane administracyjne (można pobrać z ULDK) |
| „Kilometraż” | – | Pikietaż obiektu liniowego |
| „Dodatkowe informacje” | – | Opis miejsca |
| „Poziomy charakterystyczne” | m | Odniesienie (głębokość / rzędna), wartość, opis, kolor |
Dylatometr i interpretacja
Sekcja zawiera parametry sondy, korekty membrany i wybór wzorów interpretacji.

- „Typ sondy” – opis dylatometru (tekst), np. „Dylatometr Marchettiego”. Drukuje się w metryce karty („Typ sondy”).
- „Jednostka odczytów” – „bar” albo „kPa”. Dotyczy kolumn A, B, C oraz pól ΔA, ΔB, Zm. Opis pod polem: „Zmiana przelicza wpisane wartości” (1 bar = 100 kPa).
- „ΔA [bar]” – korekta membrany A: ciśnienie potrzebne do utrzymania membrany w kontakcie z podporą w powietrzu (wartość bezwzględna). Podpowiedź: „Typowo 0,05–0,30 bar” („Typowo 5–30 kPa”).
- „ΔB [bar]” – korekta membrany B: ciśnienie potrzebne do przesunięcia membrany o 1,1 mm w powietrzu. Podpowiedź: „Typowo 0,2–0,8 bar” („Typowo 20–80 kPa”).
- „Zm [bar]” – „Przesunięcie zera manometru” (odczyt manometru przy zerowym ciśnieniu). Domyślnie 0.
- „Zwierciadło wody [m]” – głębokość zwierciadła wody od powierzchni terenu. Opis pod polem: „Puste = z otworu ref.” (gdy wybrano otwór referencyjny) albo „Puste = brak”.
- „Wzór K0” – wzór współczynnika parcia bocznego w spoczynku.
- „Wzór OCR” – wzór współczynnika prekonsolidacji.
- „Wzór su” – wzór wytrzymałości na ścinanie bez odpływu.
- „Wzór φ′” – wzór efektywnego kąta tarcia wewnętrznego.
| Pole | Jednostka | Opis | Uwagi |
|---|---|---|---|
| „Typ sondy” | – | Opis dylatometru | Na karcie: „Typ sondy” |
| „Jednostka odczytów” | – | „bar” / „kPa” | Domyślnie bar; obliczenia zawsze w barach (kPa × 0,01) |
| „ΔA [bar]” | bar / kPa | Korekta membrany A | Domyślnie 0,15 bar; puste → 0 |
| „ΔB [bar]” | bar / kPa | Korekta membrany B | Domyślnie 0,40 bar; puste → 0 |
| „Zm [bar]” | bar / kPa | Przesunięcie zera manometru | Domyślnie 0; puste → 0 |
| „Zwierciadło wody [m]” | m p.p.t. | Zwierciadło dla rozkładu hydrostatycznego | Puste → najpłytsze zwierciadło otworu referencyjnego; bez otworu → brak wody () |
| „Wzór K0” | – | „Marchetti 1980”, „Powell i Uglow 1989”, „Lunne i in. 1990” | Domyślnie Marchetti 1980 |
| „Wzór OCR” | – | „Marchetti 1980”, „Lunne 1989” | Domyślnie Marchetti 1980 |
| „Wzór su” | – | „Marchetti 1980”, „Kamei i Iwasaki 1995” | Domyślnie Marchetti 1980 |
| „Wzór φ′” | – | „Marchetti 1997”, „Ricceri i in. 2002” | Domyślnie Marchetti 1997 |
Lista „Wzór K0” po rozwinięciu:

W odróżnieniu od GIMSGEO wybór wzorów jest zapisany w badaniu, a nie w generatorze kart. Dzięki temu panel „Wyniki”, karta, eksport, przekroje i statystyka pokazują zawsze te same wartości. Ciężaru objętościowego i modułu nie wybierasz – program liczy je jednym wzorem (zob. Ciężar objętościowy i Moduł M).
Zmiana jednostki odczytów. Po przełączeniu z „bar” na „kPa” program mnoży przez 100 wszystkie odczyty A, B, C oraz ΔA, ΔB i Zm (przy powrocie dzieli przez 100). Wyniki się nie zmieniają.

- „Jednostka odczytów” ustawiona na „kPa”. Etykiety pól i kolumn zmieniają się na „[kPa]”.
- „ΔA [kPa]” – na ekranie nadal widać 0.15, choć zapisana wartość to już 15 kPa.
- „ΔB [kPa]” – analogicznie: widać 0.4, a zapisane jest 40 kPa.
- Tabela odczytów – wartości przeliczone (A = 178 kPa zamiast 1,78 bar).
Uwaga. Pola ΔA, ΔB i Zm nie odświeżają się po zmianie jednostki – pokazują starą liczbę, chociaż w badaniu zapisana jest wartość przeliczona (wyniki w panelu są poprawne). Jeśli wejdziesz w takie pole i z niego wyjdziesz, program zapisze widoczną, nieprzeliczoną wartość (np. ΔA = 0,15 kPa zamiast 15 kPa). Po zmianie jednostki przejdź do innego badania i wróć, a potem sprawdź pola korekt.
Odczyty
Nagłówek sekcji pokazuje liczbę odczytów użytych w obliczeniach, np. „Odczyty (46)”.

- „Krok [m]” – krok głębokości dla następnego odczytu: 0,20 (domyślnie), 0,10 albo 0,25 m.
- „z [m]” – głębokość nowego odczytu. Szary tekst w polu to propozycja: największa głębokość w tabeli + krok (tu 9,80). Możesz wpisać inną.
- „A [bar]” – odczyt A.
- „B [bar]” – odczyt B.
- „C [bar]” – odczyt C (nieobowiązkowy).
- „Dodaj” – dopisuje wiersz. Enter w dowolnym polu działa tak samo i wraca kursorem do pola A. Wiersz o tej samej głębokości zostaje zastąpiony. Tabela jest zawsze sortowana po głębokości.
- Tabela odczytów – kolumny „#”, „z [m]”, „A [bar]”, „B [bar]”, „C [bar]” i ikona kosza (usuwa wiersz bez potwierdzenia).
Pod tabelą jest podpowiedź „Zaznacz komórkę i wklej (Ctrl+V) blok z Excela. Enter – edycja, strzałki – nawigacja.”, liczba wierszy („46 wierszy”) i przycisk „Wyczyść” (usuwa wszystkie wiersze bez potwierdzenia; cofniesz to przez „Historia”).
Obsługa tabeli:
- wklejanie – zaznacz komórkę i naciśnij Ctrl+V. Blok z Excela wkleja się od zaznaczonej komórki w prawo i w dół, brakujące wiersze się dopisują (komunikat „Wklejono n nowych wierszy”). Kolejność kolumn w Excelu: z, A, B, C;
- edycja – Enter lub F2 albo od razu wpisanie znaku; Enter zatwierdza i przechodzi niżej, Tab – w prawo, Esc – anulowanie;
- Delete / Backspace – czyści komórkę;
- ostatni wiersz z „+” służy do dopisania nowego odczytu.
| Kolumna | Jednostka | Opis | Uwagi |
|---|---|---|---|
| „z [m]” | m | Głębokość pomiaru (środek membrany) od powierzchni terenu | Wymagana; wiersze z są pomijane |
| „A [bar]” | bar / kPa | Ciśnienie A | Wymagane; wiersz bez A jest pomijany |
| „B [bar]” | bar / kPa | Ciśnienie B | Wymagane; wiersz bez B jest pomijany |
| „C [bar]” | bar / kPa | Ciśnienie C | Nieobowiązkowe; bez C nie ma |
Wskazówka. Moduł nie ma importu plików z rejestratora – dane przenosisz wklejając blok z arkusza. Jeżeli rejestrator podaje odczyty w kPa, przełącz najpierw „Jednostka odczytów” na „kPa”, a dopiero potem wklej dane.
Rozkład ciśnienia wody w porach u0
Domyślnie program liczy hydrostatycznie od zwierciadła wody. W tej sekcji możesz zadać rozkład niehydrostatyczny (np. woda napięta, sączenie, kilka poziomów wodonośnych).

- Opis sekcji – „Pusta tabela = rozkład hydrostatyczny od zwierciadła wody. Wpisz punkty (z, u0), aby zadać rozkład niehydrostatyczny – między punktami wartości są interpolowane, poniżej ostatniego narasta hydrostatycznie. Pojedynczy punkt (3, 0) oznacza zwierciadło na 3 m.”
- Tabela – kolumny „z [m]” i „u0 [kPa]”. Obsługa jak w tabeli odczytów (wklejanie, Enter, Tab, „Wyczyść”).
| Kolumna | Jednostka | Opis |
|---|---|---|
| „z [m]” | m | Głębokość punktu rozkładu |
| „u0 [kPa]” | kPa | Ciśnienie wody w porach na tej głębokości (zawsze kPa, niezależnie od „Jednostka odczytów”) |
Przykład: punkty (1 m; 0 kPa) i (2 m; 15 kPa) w badaniu DMT-1 – woda pod ciśnieniem większym niż hydrostatyczne:

- Punkty rozkładu – (1; 0) i (2; 15).
- Wyniki od 1,2 m w dół zmieniają się: na 1,2 m kPa (interpolacja 0 → 15 kPa), rośnie z 7,8 do 8,9; w glinie na 1,8 m kPa, z 10,0 do 15,4, a z 53 do 57 kPa. Poniżej 2 m rośnie o 9,81 kPa/m (na 2,2 m: 16,96 kPa).
Zasady (z kodu lib/porePressure.ts):
| Położenie punktu | |
|---|---|
| tabela pusta, zwierciadło | |
| tabela pusta, zwierciadło lub brak zwierciadła | |
| nad pierwszym punktem tabeli | – ekstrapolacja hydrostatyczna w górę |
| między punktami | interpolacja liniowa |
| poniżej ostatniego punktu |
kN/m³. Gdy tabela ma choć jeden punkt, pole „Zwierciadło wody [m]” nie wpływa na obliczenia – służy tylko do narysowania znaku zwierciadła na karcie i do przypisu karty.
Wydzielenie warstw
Sekcja dzieli profil na warstwy i liczy w nich średnie parametry. Nagłówek pokazuje liczbę warstw, np. „Wydzielenie warstw (3)”.

- „Sposób wydzielenia”:
- „Automatycznie (grunt wg ID, scalanie < 0,4 m)” – kolejne punkty tego samego rodzaju gruntu wg tworzą warstwę; warstwy cieńsze niż 0,4 m są dołączane do sąsiedniej (domyślnie);
- „Automatycznie + granice własne” – jak wyżej, ale wpisane granice zawsze dzielą profil (scalanie nie przekracza granicy własnej);
- „Tylko granice własne” – warstwy wyłącznie według wpisanych granic, bez podziału wg gruntu i bez scalania.
- „Granice własne [m]” – głębokości granic, „Rozdzielone średnikiem lub spacją, np. 1,2; 3,5”. Pole jest nieaktywne przy wydzieleniu automatycznym. Wartość zapisuje się po wyjściu z pola.
- Tabela warstw – „Strop–spąg [m]”, „Grunt”, „ID”, „KD”, „ED [MPa]”, „M [MPa]”, „su [kPa]”, „φ′ [°]” (średnie arytmetyczne punktów warstwy; „—” gdy parametr nie występuje).
- „Nazwa / nr warstwy” – własna nazwa warstwy (np. „Ia”, „glina”). Pusta = symbol gruntu (szary tekst w polu).
| Element | Opis | Uwagi |
|---|---|---|
| „Strop–spąg [m]” | Granice warstwy | Pierwsza warstwa zaczyna się od 0,00; spąg = strop następnej warstwy, a dla ostatniej – głębokość ostatniego odczytu |
| „Grunt” | Najczęstszy symbol gruntu wśród punktów warstwy | Symbole wg tabeli Rodzaj gruntu |
| „ID”, „KD”, „ED [MPa]”, „M [MPa]”, „su [kPa]”, „φ′ [°]” | Średnie parametrów | Średnia tylko z punktów, w których parametr jest liczony |
| „Nazwa / nr warstwy” | Nazwa własna | Na karcie zamiast symbolu gruntu |
Wynik wydzielenia trafia do arkusza „zestawienie” eksportu XLSX oraz – gdy wybierzesz wydzielenie z granicami własnymi albo nadasz nazwy – do kolumny „Wyinterpretowany profil gruntowy” na karcie. Przy wydzieleniu automatycznym bez nazw kolumna profilu na karcie pokazuje rodzaj gruntu punkt po punkcie (bez scalania cienkich wkładek).
Układ raportu
Sekcja ustawia wygląd karty: widoczność wykresów, zakresy osi, głębokość arkusza i dodatkowe strony.

- „ID [-] (skala log)” – pole wyboru: wykres widoczny na karcie. Oś jest logarytmiczna i stała (0,1–20), więc nie ma pól min/max.
- „KD [-]” – kolejny wykres; każdy z wierszy tabeli ma takie pole wyboru.
- „min” – początek osi wartości. „auto” = dobierany automatycznie.
- „max” – koniec osi.
- „podziałka” – odstęp linii siatki (do 50 działek). Przy niepoprawnym zakresie (max ≤ min) program wraca do osi automatycznej.
- „Profil gruntowy” – kolumna „Wyinterpretowany profil gruntowy” (bez osi).
Lista wykresów: „ID [-] (skala log)”, „KD [-]”, „ED [MPa]”, „Profil gruntowy”, „su [kPa]”, „φ′ [°]”, „M [MPa]”, „K0 [-]” (strona główna) oraz „p0 / p1 / p2 [kPa] (arkusz dodatkowy)”, „u0 / σ′v0 [kPa] (arkusz dodatkowy)”, „γ [kN/m³] (arkusz dodatkowy)”, „σ′p [kPa] (arkusz dodatkowy)”, „OCR [-] (arkusz dodatkowy)”.

- Wykresy arkusza dodatkowego – zakresy osi „min / max / podziałka” działają na arkuszu parametrów pośrednich.
- „Głębokość arkusza [m]” – zakres głębokości na jednej stronie. „auto” = 5, 10, 15 albo 20 m (najmniejsza wartość obejmująca całe badanie); głębsze badania dzielą się na kolejne strony co 20 m.
- „Przekroczenie zakresu co [m]” – gdy wartość wychodzi poza oś, przy krawędzi wykresu pojawia się jej opis liczbowy, nie częściej niż co tyle metrów. Domyślnie 0,2; 0 = bez opisu.
- „Strona z klasyfikacją (Marchetti–Crapps)” – strona z nomogramem – (domyślnie włączona).
- „Arkusz parametrów pośrednich (p0–p2, u0, σ′v0, γ, σ′p, OCR)” – dodatkowa strona (domyślnie wyłączona), po jednej na każdy zakres głębokości.
- „Ukryj punkty pomiarowe” – wykresy bez kropek w punktach pomiaru (same linie).
- „Przywróć domyślne” – kasuje wszystkie ustawienia układu.
- „Zdjęcia z terenu” – zwijana sekcja zdjęć badania „z datą i współrzędnymi (z EXIF albo z lokalizacji telefonu)”.
Uwaga. Odznaczenie wykresów arkusza dodatkowego (p0/p1/p2, u0/σ′v0, γ, σ′p, OCR) nie ukrywa ich – arkusz parametrów pośrednich zawsze rysuje wszystkie pięć wykresów (do weryfikacji – zob. raport błędów). Ukrywanie działa dla wykresów strony głównej.
Panel „Wyniki”

Panel po prawej stronie pokazuje dla każdego odczytu (po sortowaniu wg głębokości):
| Kolumna | Opis | Format |
|---|---|---|
| „z” | Głębokość [m] | 2 miejsca po kropce |
| „ID” | Wskaźnik materiałowy | 2 miejsca |
| „KD” | Wskaźnik naprężenia poziomego | 1 miejsce |
| „ED” | Moduł dylatometryczny [MPa] | 1 miejsce |
| „M” | Moduł ściśliwości [MPa] | 1 miejsce |
| „su/φ′” | w kPa (grunty spoiste, ) albo w ° (grunty niespoiste, ) | „53 kPa” / „42.3°” |
Bez odczytów panel pokazuje „Brak odczytów.”. Wartości , , , , , , , zobaczysz na arkuszu parametrów pośrednich i w eksporcie XLSX.
Na przykładzie DMT-1: od 0,6 do 1,6 m (piasek, –), od 1,8 do 3,0 m – (ił pylasty, – kPa), poniżej 3,2 m znów piasek.
Kopiowanie, historia, kosz
„Kopiuj z istniejącego” (widoczny, gdy w zleceniu są co najmniej dwa badania DMT) otwiera okno:

- „Źródło danych” – badanie DMT, z którego kopiujesz („Wybierz badanie…”);
- „Wszystko” – zaznacza wszystkie sekcje;
- „Dane ogólne (data, operator, nadzór, uwagi, otwór referencyjny, status)” – kopiuje także „Typ sondy”;
- „Lokalizacja (współrzędne, rzędna, dane administracyjne, poziomy charakterystyczne)”;
- „Parametry badania (sonda, ustawienia interpretacji)” – ΔA, ΔB, Zm, zwierciadło, wzory, jednostka odczytów, wydzielenie warstw, nazwy warstw, układ raportu;
- „Wyniki pomiarów” – tabela odczytów i tabela rozkładu .
Opis okna: „Skopiowane sekcje zastąpią aktualnie wprowadzone dane tego badania.” Przyciski „Anuluj” i „Kopiuj”.
Uwaga. Jednostka odczytów należy do „Parametrów badania”, a odczyty do „Wyników pomiarów”. Jeżeli kopiujesz same wyniki z badania wpisanego w kPa do badania w barach (lub odwrotnie), liczby zostaną zinterpretowane w złej jednostce. Kopiuj wtedy obie sekcje razem.
„Historia” – lista zapisanych wersji badania; wybraną wersję możesz przywrócić (wymaga połączenia z internetem: „Przywracanie wymaga połączenia z internetem.”).
Kosz – ikona kosza na liście usuwa badanie po potwierdzeniu („Pozycja trafi do kosza. Możesz ją przywrócić przez 30 dni.”). Przycisk „Kosz” pod listą pokazuje usunięte badania DMT.
„Kopiuj / przenieś…” – kopiuje lub przenosi bieżące badanie do innego zlecenia.
Generowanie kart i eksport
Podgląd PDF
„Podgląd PDF” zastępuje edytor podglądem karty A4 i panelem opcji. Wszystkie strony karty są pod sobą (przewijanie).

- Karta – podgląd stron A4.
- „Nr załącznika” – wzór numeru, np.
$1$albo2.$4$c. Liczba w$…$rośnie dla kolejnych badań w kolejności nazw; tekst bez$jest stały dla wszystkich kart. Pod polem: numer bieżącej karty („Ta karta: 1.”). - „Język karty” – „Polski” / „English”.
- „Skala szarości” – wydruk czarno-biały.
- „Wydruk eko” – „bez wypełnień barwnych – kontury i szrafury”.
- „PDF” – pobiera kartę jako PDF. Nazwa pliku:
badanie_DMT_<nazwa>_<data>.pdf(np.badanie_DMT_DMT-1_2026-11-17.pdf; data – dzień wygenerowania). - „DXF (CAD)” – rysunek karty do programu CAD.
- „SVG” – grafika wektorowa do edycji i wstawienia w raport.
- „PNG” – obraz 300 dpi.
- „Edytor” – powrót do edycji.
Generuj karty…
„Generuj karty…” otwiera okno „Generuj: karta dmt” do wydruku kart wielu badań naraz:

- „Zaznacz wszystkie (k/n)” – zaznacza wszystkie badania z listy. Obok lista filtra statusu („Wszystkie badania” itd.). Shift + klik zaznacza zakres. Na liście są tylko badania, które mają co najmniej dwa wiersze odczytów.
- Badanie na liście – pole wyboru, ikona uwag (żółta/czerwona) i numer załącznika po prawej. Karty powstają w kolejności nazw.
- Nazwa zestawu – „Nazwa zestawu, np. Obiekt A”.
- „Zapisz zestaw” – zapamiętuje zaznaczenie pod nazwą (potem do wczytania z listy zestawów).
- „Nr załącznika” – wzór numeru (jak w podglądzie).
- „Przypisz numery na stałe” – zamienia numerację z kolejności nazw na stałe numery („Numery z kolejności nazw – nowe badanie w środku przesuwa numery kolejnych kart.”).
- „Spis załączników (xlsx)” – wykaz załączników do arkusza.
- „Język kart” – „Polski” / „English”.
- „Wydruk” – „Kolorowy”, „Skala szarości”, „Eko – bez wypełnień barwnych”.
- „DXF” – karty zaznaczonych badań w DXF.
- „PDF (n)” – jeden plik PDF ze wszystkimi kartami zaznaczonych badań.
Eksport wyników (XLSX, CSV)
Przyciski „Wyniki xlsx” i „CSV” nad edytorem eksportują wyniki wszystkich badań DMT zlecenia (nie tylko bieżącego). Badania bez wyników są pomijane; gdy żadne nie ma wyników, pojawia się komunikat „Brak sondowań z wynikami”.
Plik wyniki_DMT.xlsx ma:
- arkusz „zestawienie” – warstwy wszystkich badań: „Sondowanie”, „Strop [m]”, „Spąg [m]”, „Grunt”, „Liczba pkt”, „ID [-]”, „KD [-]”, „ED [MPa]”, „M [MPa]”, „su [kPa]”, „φ' [°]”, „K0 [-]”;
- po jednym arkuszu na badanie (nazwa arkusza = nazwa badania, do 28 znaków; powtórzenia dostają „_2”, „_3”) z kolumnami:
| Kolumna | Dokładność |
|---|---|
| „z [m]” | 0,01 |
| „p0 [kPa]”, „p1 [kPa]”, „p2 [kPa]”, „u0 [kPa]”, „σ'v0 [kPa]” | 0,1 |
| „ID [-]” | 0,001 |
| „KD [-]”, „ED [MPa]” | 0,01 |
| „γ [kN/m³]” | 0,1 |
| „grunt” | symbol |
| „K0 [-]” | 0,001 |
| „OCR [-]” | 0,01 |
| „σ'p [kPa]” | 0,1 |
| „M [MPa]” | 0,01 |
| „su [kPa]”, „φ' [°]” | 0,1 |
Plik wyniki_DMT.csv – jedna tabela: kolumna „Badanie” i te same kolumny co arkusze badań (bez zestawienia warstw). Separator średnik, przecinek dziesiętny, kodowanie UTF-8 z BOM – otwiera się poprawnie w polskim Excelu.
Dane na karcie
Karta DMT ma od 1 do kilku stron, w kolejności:
- strony główne (po jednej na każdy zakres „Głębokość arkusza”);
- arkusze parametrów pośrednich (gdy włączone, po jednym na zakres);
- strona z klasyfikacją Marchetti–Crapps (gdy włączona).
Karta drukuje się, gdy w tabeli są co najmniej dwa wiersze odczytów.
Strona główna

| Element | Opis | Warunek |
|---|---|---|
| „IDMT [-]” | na osi logarytmicznej 0,1–20 (podziałki 0,1; 0,6; 1,8; 10; 20) z liniami podziału „Ił” / „Pył” / „Piasek” na 0,6 i 1,8 | „ID [-] (skala log)” zaznaczone |
| „KDMT [-]” | „KD [-]” | |
| „EDMT [MPa]” | „ED [MPa]” | |
| „Wyinterpretowany profil gruntowy” | Kolumna rodzajów gruntu (kolory jak w tabeli rodzajów gruntu, symbol w środku) i znak zwierciadła wody z głębokością | „Profil gruntowy”; zwierciadło – gdy jest znane i mieści się w zakresie strony |
| „su [kPa]” | (tylko punkty spoiste) | „su [kPa]” |
| „φ′ [°]” | (tylko punkty niespoiste), oś domyślnie 0–50° | „φ′ [°]” |
| „M [MPa]” | Moduł ściśliwości | „M [MPa]” |
| „K0 [-]” | (tylko punkty spoiste) | „K0 [-]” |
| Przypis | „Parametry wyznaczone z korelacji (Marchetti 1980 i in.). ID < 1,2 – grunty spoiste (su, K0, OCR); ID ≥ 1,2 – φ′. Zwierciadło wody: … m.” | Zwierciadło – gdy znane |
| Tabelka | „Temat”, „Data wykonania”, „Typ sondy”, „Otwór referencyjny”, „Skala”, „Zleceniodawca”, nazwa badania, „Rzędna”, „Współrzędna X”, „Współrzędna Y”, „Układ odniesienia”, dane firmy, „Załącznik nr”, „Strona i/n · zakres głębokości” | Zawsze |
Osie wykresów (poza i ) dobierają się automatycznie do największej wartości; możesz je nadpisać w „Układ raportu”. Wartości poza osią opisuje liczba przy krawędzi („Przekroczenie zakresu co [m]”). Rzędy wykresów, w których wszystkie wykresy są ukryte, znikają.
Arkusz parametrów pośrednich

| Wykres | Serie | Uwagi |
|---|---|---|
| „p0 / p1 / p2 [kPa]” | – niebieska, – pomarańczowa, – zielona przerywana | tylko przy wpisanym C |
| „u0 / σ′v0 [kPa]” | – niebieska przerywana, – czarna | |
| „γ [kN/m³]” | Oś stała 12–24 | |
| „Profil” | Rodzaj gruntu punkt po punkcie | Bez znaku zwierciadła i bez nazw warstw |
| „σ′p [kPa]” | Naprężenie prekonsolidacji | Wszystkie punkty |
| „OCR [-]” | (tylko punkty spoiste) | Oś najwyżej do 20 |
| Przypis | „Parametry pośrednie DMT (Marchetti 1980, 2001): p0, p1, p2 – ciśnienia skorygowane; σ′v0 – naprężenie efektywne; σ′p – naprężenie prekonsolidacji; OCR do 20.” |
Strona z klasyfikacją (Marchetti–Crapps)

Tytuł strony: „Wyniki sondowania DMT – klasyfikacja: nazwa”. Nomogram „Marchetti i Crapps (1981)”:
- oś pozioma „ID [-]” logarytmiczna 0,1–10, oś pionowa „ED [MPa]” logarytmiczna 0,5–200;
- strefy „IŁ” (), „PYŁ” (), „PIASEK” ();
- przerywane linie stałego ciężaru objętościowego γ = 16, 17, 18, 19, 20, 21 kN/m³ (opis „γ=…” przy końcu linii, gdy mieści się w wykresie);
- punkty pomiarowe (wartości poza zakresem osi są dosuwane do krawędzi);
- przypis: „Klasyfikacja gruntu wg ID (Marchetti 1980): ił < 0,6 < pył < 1,8 < piasek. Linie γ [kN/m³] wg Marchetti i Crapps (1981), w przybliżeniu stosowanym w obliczeniach ciężaru objętościowego.”
Linie γ są rysowane z odwróconego wzoru Mayne i in. (2002), tego samego co w obliczeniach:
Uwaga. Gdy włączysz jednocześnie arkusz parametrów pośrednich i stronę z klasyfikacją, strona z klasyfikacją ma ten sam numer co pierwszy arkusz pośredni (np. dwie strony „Strona 2/3”, brak „3/3”). Zob. raport błędów.
Interpretacja i obliczenia
Wzory przepisano z src/lib/dmt.ts i src/lib/porePressure.ts. Odczyty A, B, C oraz ΔA, ΔB, program przelicza najpierw na bary (kPa × 0,01), a ciśnienia skorygowane – na MPa (1 bar = 0,1 MPa).
Kolejność obliczeń
- Odczyty bez , A lub B oraz z są pomijane; reszta jest sortowana po głębokości.
- Dla każdego punktu po kolei: , , → → i → , , → (używany do w następnym przedziale) → rodzaj gruntu → , , (gdy ) albo (gdy ) → , .
1. Skorygowane pierwsze ciśnienie
- , – odczyty [bar],
- , – korekty membrany [bar] (wartości bezwzględne),
- – przesunięcie zera manometru [bar] (pole „Zm”; domyślnie 0).
2. Skorygowane drugie ciśnienie
3. Skorygowane trzecie ciśnienie
Liczone tylko przy wpisanym C. Moduł nie liczy z dalszych parametrów (np. wskaźnika ciśnienia wody w porach ) – pokazuje tylko arkusz parametrów pośrednich i eksport.
4. Ciśnienie wody w porach
Hydrostatyczne dla albo z tabeli rozkładu niehydrostatycznego (zob. Rozkład ciśnienia wody w porach u0); kN/m³.
5. Naprężenie pionowe i efektywne
Ciężar w przedziale to obliczony w punkcie (nad pierwszym odczytem przyjęto 18 kN/m³). Program nie korzysta z ciężarów warstw otworu referencyjnego.
6. Wskaźniki , i moduł
Zabezpieczenia w kodzie: mianownik nie mniejszy niż 0,0001 MPa; ; ; (przy przyjęto 0).
7. Rodzaj gruntu
Rodzaj gruntu wg (Marchetti 1980) – pierwszy wiersz, dla którego granica:
| Grunt | Symbol | Kolor na karcie | |
|---|---|---|---|
| < 0,35 | Ił | I | niebieski |
| 0,35–0,6 | Ił pylasty | Iπ | niebieski jasny |
| 0,6–0,9 | Pył ilasty | Πi | morski |
| 0,9–1,2 | Pył | Π | zielony |
| 1,2–1,8 | Pył piaszczysty | Πp | żółtozielony |
| 1,8–3,3 | Piasek pylasty | Pπ | żółty |
| ≥ 3,3 | Piasek | P | pomarańczowy |
Granica rozdziela grunty „spoiste” (liczone , , ) i „niespoiste” (liczone ). Grunty przejściowe traktowane są jak niespoiste. Nomogram na karcie ma uproszczony podział na trzy strefy (0,6 i 1,8).
8. Ciężar objętościowy
Mayne i in. (2002):
- MPa, kN/m³,
- nie mniejsze niż 0,01,
- wynik ograniczony do przedziału 13–23 kN/m³.
Moduł nie ma odczytu z nomogramu Marchettiego i Crappsa (opcja GIMSGEO) – linie γ na nomogramie są rysowane z powyższego wzoru.
9. Współczynnik parcia bocznego w spoczynku ()
„Marchetti 1980”:
„Powell i Uglow 1989”:
„Lunne i in. 1990” (za Riaund i Miran 1992), zależnie od :
| ≤ 0,5 | |
| 0,5–0,8 (bez 0,8) | |
| ≥ 0,8 |
w ilorazie pochodzi z wybranego „Wzór su”.
10. Współczynnik prekonsolidacji ()
„Marchetti 1980”:
„Lunne 1989” (za Riaund i Miran 1992):
| ≤ 0,8 | |
| > 0,8 |
11. Naprężenie prekonsolidacji
Mayne i in. (2002):
Liczone we wszystkich punktach (także w gruntach niespoistych). Wartość nie jest powiązana z – iloraz zwykle różni się od z punktu 10.
12. Moduł ściśliwości
Marchetti (1980):
| Warunek | |
|---|---|
| , | |
| , | , gdzie |
| , | |
| zawsze | jeżeli , przyjmuje się |
– logarytm dziesiętny ( nie mniejsze niż 0,001).
13. Wytrzymałość na ścinanie bez odpływu ()
„Marchetti 1980”:
„Kamei i Iwasaki 1995”:
14. Efektywny kąt tarcia wewnętrznego ()
„Marchetti 1997”:
„Ricceri i in. 2002”:
Przykład liczbowy (DMT-1)
Dane: ΔA = 0,15 bar, ΔB = 0,40 bar, , zwierciadło 2,4 m, wzory domyślne.
Punkt z = 0,6 m (A = 1,78 bar, B = 8,46 bar):
| Wielkość | Obliczenie | Wynik |
|---|---|---|
| 0,1623 MPa | ||
| 0,8060 MPa | ||
| 0 | ||
| 0,0108 MPa | ||
| 3,96 → piasek „P” | ||
| 15,03 | ||
| 22,33 MPa | ||
| 17,61 kN/m³ | ||
| : | 2,886 | |
| 64,5 MPa | ||
| 42,3° | ||
| 81,2 kPa |
Punkt z = 2,0 m (A = 3,21 bar, B = 5,00 bar), kPa (suma ciężarów z punktów 0,6–1,8 m):
| Wielkość | Wynik |
|---|---|
| / | 329,8 / 460,0 kPa |
| 0,395 → ił pylasty „Iπ” (spoisty) | |
| 9,29 | |
| 4,52 MPa | |
| () | |
| 10,96 MPa | |
| (Marchetti) | kPa |
| (Marchetti) | |
| (Marchetti) | |
| 16,85 kN/m³ | |
| 164,9 kPa |
Te same punkty przy wzorach „Lunne i in. 1990”, „Lunne 1989”, „Kamei i Iwasaki 1995”, „Ricceri i in. 2002”: na 2,0 m kPa, , ; na 0,6 m .
Literatura
Źródła wzorów wymienione w kodzie modułu i w podręczniku GIMSGEO (rozdz. „Sondowania DMT”):
- Marchetti S. (1980) – , , , , , rodzaj gruntu, , , , ;
- Marchetti S., Crapps D.K. (1981) – nomogram – z liniami γ;
- Marchetti S. (1997) – ;
- Marchetti S. (2001) – i przesunięcie zera ;
- Mayne P.W. i in. (2002) – i ;
- Powell J.J.M., Uglow I.M. (1989) – ;
- Lunne T. (1989), Lunne T. i in. (1990), za: Riaund J.L., Miran J. (1992) – , ;
- Kamei T., Iwasaki K. (1995) – ;
- Ricceri G. i in. (2002) – .
Typowe problemy
Komunikaty kontroli danych pokazują się przy badaniu (trójkąt na liście), w generatorze kart i na stronie „Weryfikacja danych”.
| Komunikat | Poziom | Przyczyna i rozwiązanie |
|---|---|---|
| „Brak wyników pomiarów – nie można wygenerować karty” | błąd | W tabeli jest mniej niż dwa wiersze odczytów. Wpisz lub wklej odczyty. |
| „Brak współrzędnych – badanie nie pojawi się na mapie ani w przekrojach” | ostrzeżenie | Uzupełnij X/Y w „Lokalizacja” (albo „Wybierz na mapie”, GPS). |
| „Rzędna nie została wypełniona” | ostrzeżenie | Wpisz „Rzędna [m n.p.m.]” (0 traktowane jest jak brak). |
| „Brak daty badania” | ostrzeżenie | Uzupełnij „Data”. |
| „Nie podano operatora” | ostrzeżenie | Uzupełnij „Operator”. |
| „Brak sondowań z wynikami” | komunikat eksportu | Żadne badanie DMT zlecenia nie ma poprawnych odczytów (z, A, B). |
Inne sytuacje:
- Liczba w „Odczyty (n)” jest mniejsza niż liczba wierszy tabeli – wiersze bez , A lub B albo z ujemną głębokością są pomijane bez komunikatu. Uzupełnij brakujące komórki.
- Brak , , w piasku albo brak w glinie – to zamierzone: parametry spoiste liczone są przy , a przy .
- na całej głębokości – pole „Zwierciadło wody [m]” jest puste, a otwór referencyjny nie istnieje lub nie ma zwierciadła. Wpisz zwierciadło albo rozkład .
- Wartości lub – działają dolne ograniczenia z kodu; zwykle oznacza to (zbyt wysokie albo błędne A/ΔA). Sprawdź odczyty i korekty.
- – ; sprawdź odczyt B i korektę ΔB.
- Po zmianie „Jednostka odczytów” pola ΔA/ΔB pokazują stare liczby – zob. uwagę w sekcji Dylatometr i interpretacja.
- „Podgląd PDF” nieaktywny – w tabeli jest mniej niż dwa wiersze.