10. Sondowania statyczne (CPT/CPTU)
Wprowadzanie, import i digitalizacja sondowań statycznych CPT i CPTU (także stożek Begemanna), kategoria badania wg PN-EN ISO 22476-1, interpretacja (qt, Rf, Qtn, Ic, strefy SBTn i nomogram Marra, ID, IL, φ′, c′, su, M, OCR, K0, Vs, G0, kh, ch), wydzielanie warstw, badania rozpraszania, własne formuły, statystyka warstw, karty i eksport wyników.
W aplikacji: Sondowania → Sondowania CPT
Wstęp
Moduł „Sondowania CPT” służy do wprowadzania i interpretacji wyników sondowań statycznych – wciskania w grunt ze stałą prędkością stożka z tuleją cierną i rejestrowania oporu stożka , tarcia na tulei i (w sondowaniach CPTU) ciśnienia wody w porach . Badanie wykonuje się wg PN-EN ISO 22476-1; moduł obsługuje:
- stożek elektryczny (CPT/CPTU) – odczyty , , i kanały dodatkowe z sondy (u1, u3, inklinacja, temperatura, czas, prędkość),
- stożek mechaniczny – z korektą do wartości jak dla stożka elektrycznego,
- stożek Begemanna – odczyty manometru i przeliczane na i .
Na podstawie pomiarów program liczy punkt po punkcie:
- skorygowany opór stożka , współczynnik tarcia , ciężar objętościowy , naprężenia , , ,
- parametry znormalizowane: , , , , wykładnik , wskaźnik typu gruntu ,
- klasyfikację gruntu: strefy SBTn wg Robertsona (2010) z podziałem strefy 5 wg Robertsona (2016) albo adaptację nomogramu Marra (PN); na karcie także klasyfikację wg Robertsona (2016),
- parametry geotechniczne z korelacji: stopień zagęszczenia , kąt tarcia , spójność , stopień plastyczności , wytrzymałość , moduł edometryczny , stopień prekonsolidacji OCR i naprężenie , współczynnik , wrażliwość , prędkość fali poprzecznej , moduł , współczynnik filtracji i konsolidacji ,
- warstwy wydzielone automatycznie (strefy, , średnia ruchoma) albo ręcznie, ze średnimi i statystyką parametrów,
- wyniki badań rozpraszania (CPTU): , , , , ,
- kategorię badania A–D wg PN-EN ISO 22476-1.
Uwaga. Parametry wyznaczone z sondowań CPT są wartościami korelacyjnymi („wyprowadzonymi”) i mogą być obarczone błędem. Nie zastępują oznaczeń bezpośrednich – tak opisuje je też przypis na karcie: „Parametry wyznaczone z korelacji (wartości wyprowadzone, nie oznaczenia bezpośrednie)”.
Skąd moduł bierze dane. Pomiary wpisujesz ręcznie, wklejasz z Excela, importujesz z plików sondy (GEF, CPT, CPD, CSV, TXT, ASC, STD, DAT), ze wzoru xlsx albo odczytujesz z wykresu w PDF lub ze skanu („Digitalizuj wykres”). Litologię i zwierciadło wody sondowanie może pobrać z otworu referencyjnego (rozdział Otwory wiertnicze).
Dokąd oddaje dane.
- Stratygrafia CPT – przypisanie przedziałów sondowania do gruntów słownika (rozdział Stratygrafia CPT),
- przekroje geotechniczne – wykresy CPT przy osi badania i kolumna litologii ze stratygrafii (rozdział Przekroje geotechniczne),
- otwór referencyjny – warstwy otworu utworzone z warstw CPT i średnie parametry w „Parametrach dodatkowych” warstw (sekcja „Warstwy i parametry do otworu referencyjnego”),
- mapa i plan sytuacyjny (warstwa „Sondowania CPT”), „Zestawienie badań”, „Weryfikacja danych”, „Profile parametrów”, raport zbiorczy.
Moduł odpowiada rozdziałowi „Sondowania statyczne CPT” podręcznika GIMSGEO (s. 55–70) i rozszerza go m.in. o stożek Begemanna, kategorię badania, import z mapowaniem kolumn i profilami, digitalizację wykresu, metody obliczeń dla każdej warstwy, ręczne korekty średnich, własne formuły, statystykę warstw z przedziałami ufności, szablon stron karty i przeniesienie parametrów do otworu.
Układ ekranu
Moduł otwierasz z menu zlecenia: „Sondowania → Sondowania CPT” (adres /mission/<id>/m/cpt). Ekran ma trzy panele: listę sondowań po lewej, edytor wybranego sondowania w środku i wykres po prawej.

- „Dodaj” – tworzy nowe sondowanie o nazwie
CPT-<liczba sondowań + 1>, ze stożkiem elektrycznym i domyślnymi ustawieniami interpretacji (nowe sondowania mają włączone „Uwzględnij b w obliczeniach”). Nowe sondowanie otwiera się od razu. - Lista sondowań – nazwa, status i podpis „n pomiarów · do z m” (liczone są tylko pełne odczyty). Ikona ostrzeżenia oznacza uwagi walidacji (zob. Typowe problemy). Nad listą jest wyszukiwarka i filtr statusu.
- „…” (Akcje) – menu pozycji, m.in. „Kopiuj / przenieś do zlecenia…”.
- Ikona kosza – usuwa sondowanie po potwierdzeniu („Pozycja trafi do kosza. Możesz ją przywrócić przez 30 dni.”).
- „Nazwa” – nazwa sondowania (np. CPTU-1); trafia na kartę, listę, mapę i przekroje.
- Status – status badania (np. „Bez statusu”, „Przetwarzane”, „Zaakceptowane”); widoczny na liście i używany do filtrowania.
- „Kopiuj z istniejącego” – kopiuje wybrane sekcje danych z innego sondowania tego zlecenia (widoczny, gdy w zleceniu są co najmniej dwa sondowania).
- „Historia” – historia zmian sondowania z możliwością przywrócenia wcześniejszej wersji.
- „Wykres qt i Rf” – podgląd na żywo: krzywa (czerwona) i (zielona, oś 0–10 %), liczba warstw („n warstw po wyrównaniu”), lista warstw z kolorem strefy oraz edycja granic na wykresie (zob. Edycja granic na wykresie).
- „Podgląd PDF” – przełącza środkowy panel na podgląd karty bieżącego sondowania. Nieaktywny, gdy sondowanie ma mniej niż dwa pełne odczyty.
- „Generuj karty…” – okno generowania kart wielu sondowań naraz (PDF lub DXF).
- „Kosz” – usunięte sondowania (przywracanie w ciągu 30 dni). Obok jest „Kopiuj / przenieś…” – kopiowanie lub przenoszenie wielu sondowań do innego zlecenia.
Zmiany zapisują się automatycznie po chwili od ostatniej edycji; stan zapisu pokazuje wskaźnik w nagłówku edytora. Gdy ktoś inny zmienił to samo sondowanie, pojawia się przycisk „Rozstrzygnij konflikt”. Nad sekcjami edytora wyświetla się lista uwag walidacji.
Przyciski modułu
W nagłówku edytora (a przy braku wybranego sondowania – nad pustym widokiem) są przyciski działające na wszystkich sondowaniach zlecenia:

- „Dodaj” – nowe sondowanie.
- „Wyniki xlsx” – eksport wyników do Excela (okno wyboru sondowań, zob. Eksport wyników).
- „CSV” – eksport wyników do pliku CSV.
- „Importuj pliki (wiele)” – import wielu plików sondy naraz (
.gef,.cpt,.cpd,.csv,.txt). Nazwa sondowania = nazwa pliku bez rozszerzenia; sondowanie o tej samej nazwie (bez względu na wielkość liter) dostaje nowe pomiary, inne pliki tworzą nowe sondowania. Głębokość podwiertu z pliku GEF jest przepisywana do ustawień. Komunikat: „Zaimportowano: n nowych, m zaktualizowanych”, a dla plików bez danych – „; bez danych: …”. - „Wzór xlsx” – pobiera plik
wzor_CPT.xlsxz kolumnami „Sondowanie”, „z [m]”, „qc [MPa]”, „fs [MPa]”, „u2 [kPa]” i przykładowymi wierszami (wiele sondowań w jednym arkuszu). - „Import ze wzoru” – wczytuje wypełniony wzór. Kolumny rozpoznawane są po początku nazwy (sondowanie/badanie/nazwa/cpt, z/głęb/depth, qc, fs, u2). Wiersze jednego sondowania są sortowane po głębokości. Komunikat: „Wzór xlsx: n nowych, m zaktualizowanych sondowań” i ewentualnie „; pominięto k wierszy (Wiersz r: brak nazwy, z, qc lub fs)”. Bez wymaganych kolumn: „Brak wymaganych kolumn: Sondowanie, z, qc, fs”.
- „Digitalizuj wykres” – odczyt krzywych i z wykresu w PDF lub ze skanu (zob. Digitalizacja wykresu).
Przyciski importu i eksportu są widoczne tylko dla użytkownika z prawem edycji zlecenia.
Wprowadzanie danych
Edytor składa się z sekcji (nagłówki jak w aplikacji): „Dane ogólne”, „Sonda”, „Kategoria badania (PN-EN ISO 22476-1)”, „Interpretacja”, „Ciężar objętościowy γ”, „Pomiary (n punktów interpretowanych)”, „Badania rozpraszania (n)”, „Rozkład ciśnienia wody w porach u0”, „Wydzielenie warstw (n)”, „Metody per warstwa”, „Własne formuły (n)”, „Statystyka parametrów warstw”, „Warstwy i parametry do otworu referencyjnego”, „Układ raportu”, a na końcu zdjęcia z terenu.
Dane ogólne

- „Data” – data wykonania badania.
- „Operator” – wykonawca sondowania; pole z podpowiedziami ze słownika organizacji, „+” dodaje wpis do słownika.
- „Nadzór” – osoba nadzorująca (słownik jak wyżej).
- „Otwór referencyjny” – otwór wiertniczy zlecenia, z którego sondowanie bierze litologię i zwierciadło wody; „— brak —” wyłącza.
- „Uwagi” – dowolny tekst.
- „Lokalizacja” – współrzędne geograficzne i w układzie zlecenia, rzędna, dane administracyjne, kilometraż, poziomy charakterystyczne („Wybierz na mapie”, „Moja lokalizacja (GPS)”, „Działka z ULDK”). Sekcja jest wspólna dla badań terenowych – opis pól w rozdziale o otworach wiertniczych.
| Pole | Jednostka | Opis | Uwagi |
|---|---|---|---|
| „Data” | – | Data badania. | Na karcie „Data wykonania”. Porównywana z datą kalibracji stożka. Brak daty – ostrzeżenie „Brak daty badania”. |
| „Operator” | – | Wykonawca. | Brak – ostrzeżenie „Nie podano operatora”. |
| „Nadzór” | – | Nadzór geologiczny. | Odpowiednik „Nadzór geol.” w GIMSGEO. |
| „Otwór referencyjny” | – | Otwór zlecenia. | Daje litologię (rodzaj gruntu, granice warstw – po włączeniu „Uwzględnij litologię otworu referencyjnego”), zwierciadło wody (gdy pole „Zwierciadło wody [m]” jest puste), profil porównawczy na karcie. Na karcie: „Otwór referencyjny”. |
| „Uwagi” | – | Notatka. | – |
| X, Y | m albo ° | Współrzędne. | Brak – „Brak współrzędnych – badanie nie pojawi się na mapie ani w przekrojach”. |
| „Rzędna [m n.p.m.]” | m n.p.m. | Rzędna terenu w punkcie badania. | Brak – „Rzędna nie została wypełniona”. Potrzebna do ustawienia profilu porównawczego wg rzędnych i do przekrojów. |
Sonda

- „Stożek Begemanna (odczyty manometru Qc i Qc+Qs)” – przełącza tabelę pomiarów na odczyty manometru (opis niżej).
- „Typ sondy” – dowolny opis sondy, np. „CPTU 10 cm²”; drukowany na karcie („Typ sondy”).
- „System” – „elektryczny (CPTU)” albo „mechaniczny”. Zmiana ustawia współczynnik a: 0,8 dla elektrycznego, 1 dla mechanicznego.
- „Współczynnik a” – współczynnik powierzchni stożka (podpowiedź: „1 – mechaniczny; 0,7–0,85 – elektryczny”); puste pole = 0,8.
- „Zwierciadło wody [m]” – głębokość zwierciadła wody p.p.t. Puste = zwierciadło z otworu referencyjnego (pierwsze nawiercone), a bez otworu – brak wody ().
- „Numer stożka”.
- „Data kalibracji” – późniejsza niż data badania daje ostrzeżenie „Data kalibracji stożka jest późniejsza niż data badania”.
- „Współczynnik b [-]” – współczynnik powierzchni tulei (0–1).
- „Pole końcówki Ac [cm²]”.
- „Pole tulei As [cm²]”.
- „Filtr” – „brak”, „na stożku (u1)”, „za stożkiem (u2)”, „za tuleją (u3)”.
- „Ciecz nasycająca” – „brak”, „olej”, „gliceryna”, „olej silikonowy”, „woda”.
- „Uwzględnij b w obliczeniach (ft = fs − u2·b, Rf = ft/qt)” – gdy włączone, współczynnik b wchodzi do skorygowanego tarcia i .
| Pole | Jednostka | Opis | Uwagi |
|---|---|---|---|
| „Typ sondy” | – | Opis sondy. | Tekst dowolny; tylko na kartę. |
| „System” | – | Elektryczny / mechaniczny. | Elektryczny: oznacza 7 punktów, korekta głębokości dostępna, β dla wg PN-B-04452 dostępne. Mechaniczny: pojawia się korekta (niżej). |
| „Współczynnik a” | – | Stosunek pól . | Wchodzi do . Przy sondzie bez nie ma wpływu. |
| „Zwierciadło wody [m]” | m p.p.t. | Zwierciadło do rozkładu hydrostatycznego . | Ma pierwszeństwo przed otworem referencyjnym; tabela „Rozkład ciśnienia wody w porach u0” ma pierwszeństwo przed oboma. Drukowane w przypisie karty („Zwierciadło wody: …”). |
| „Numer stożka”, „Data kalibracji” | – | Metadane stożka. | W przypisie karty („Stożek: nr …; kalibracja …”). |
| „Współczynnik b [-]” | – | Stosunek pól tulei. | 0–1. Do obliczeń tylko przy włączonym „Uwzględnij b w obliczeniach”. |
| „Pole końcówki Ac”, „Pole tulei As” | cm² | Pola powierzchni. | Informacyjne – tylko w przypisie karty. |
| „Filtr”, „Ciecz nasycająca” | – | Wyposażenie stożka. | Informacyjne – w przypisie karty. |
| „Uwzględnij b w obliczeniach” | – | . | Gdy włączone, liczony jest z ; , strefy SBTn i nadal z . Domyślnie włączone w nowych sondowaniach, wyłączone w sondowaniach zapisanych wcześniej. |
Pod przełącznikiem jest objaśnienie: „Współczynnik a ustawiasz wyżej. b wchodzi do ft i Rf, gdy przełącznik jest włączony (Fr, strefy i Rf(qc) liczone z fs); pola powierzchni, filtr i ciecz są informacyjne.”
Sonda mechaniczna
Po wybraniu w polu „System” wartości „mechaniczny” pod sekcją pojawia się korekta oporu stożka:

- „System” = „mechaniczny”.
- „Współczynnik a” – ustawiony automatycznie na 1.
- „Korekta qc sondy mechanicznej” – „stały mnożnik” albo „qc(m) → qc(e) wg Kulhawy i Mayne (1990)”.
- „Współczynnik qc sondy mechanicznej” – mnożnik („Mnożnik qc do wartości jak dla stożka elektrycznego”); puste = 1. Pole widoczne tylko przy „stały mnożnik”.
Przy wariancie Kulhawy i Mayne zamiast pola mnożnika wyświetla się wzór: „qc,e/pa = 0,47·(qc,m/pa)^1,19, pa = 0,1 MPa (Kulhawy i Mayne 1990, wg instrukcji CPT-Star) – wzór do potwierdzenia w źródle. Odczyty qc w tabeli pomiarów bez zmian.” (do weryfikacji – wzór oznaczony w programie jako niepotwierdzony w źródle). Korekta zmienia tylko użyte do obliczeń – w tabeli pomiarów zostają odczyty oryginalne.
Stożek Begemanna
Stożek Begemanna (mechaniczny z tuleją cierną) mierzy manometrem siłę na samym stożku () i na stożku z tuleją (). Po włączeniu przełącznika:

- „Stożek Begemanna (odczyty manometru Qc i Qc+Qs)” – włączony.
- „Ac/Ap [-]” – „Pole stożka / pole tłoka”; domyślnie 1.
- „As/Ap [-]” – „Pole tulei / pole tłoka”; domyślnie 15.
- „Jednostka odczytów” – jednostka odczytów manometru: „MPa”, „bar”, „kG/cm²”.
- „fs z odczytu na głębokości z + Δ (fs przypisane do stropów)” – tarcie przypisane do głębokości z pochodzi z odczytu na głębokości z + Δ.
- „Odległość pomiarowa stożka Δ [m]” – „Odczyt Qc+Qs z głębokości z + Δ daje fs na głębokości z”; domyślnie 0,2 m, dopuszczalne 0 < Δ ≤ 1 m.
Tabela pomiarów ma wtedy kolumny „z [m]”, „Qc [MPa] (manometr)”, „Qc+Qs [MPa] (manometr)” (jednostka w nagłówku wg pola „Jednostka odczytów”), a domyślny krok szybkiego dodawania to 0,2 m. Przeliczenie (objaśnienie w aplikacji: „qc = Qc·k / (Ac/Ap); fs = (Qc+Qs − Qc)·k / (As/Ap), k – przelicznik odczytu na MPa (MPa 1; bar 0,1; kG/cm² 0,0980665). W tabeli pomiarów wpisz odczyty manometru.”):
| Jednostka odczytu | |
|---|---|
| 1 | MPa |
| 0,1 | bar |
| 0,0980665 | kG/cm² |
Przy „fs z odczytu na głębokości z + Δ” punkt na głębokości z dostaje punktu leżącego na z + Δ (najbliższego w tolerancji 5 mm); gdy takiego punktu nie ma, zostaje własne. Wiersze z dają i ostrzeżenie „Qc+Qs mniejsze od Qc w n wierszach – fs przyjęte 0”. Odczyty Begemanna nie mają .
Kategoria badania (PN-EN ISO 22476-1)
Sekcja ocenia kategorię badania (A–D) z dryftu odczytów zerowych, nachylenia sondy i odstępu pomiarów.

- „Zero qc [MPa]” – odczyt zerowy przed i po badaniu (pola „przed” i „po”).
- „Zero fs [kPa]” – odczyt zerowy przed i po.
- „Zero u2 [kPa]” – odczyt zerowy przed i po.
- „Maks. nachylenie [°]” – największe nachylenie sondy. Gdy plik zawiera kanały inklinacji, pod polem jest „z pomiaru: x°” i przycisk „Wpisz”, który przepisuje tę wartość.
- „Kategoria ręcznie” – „z obliczeń” albo A, B, C, D (np. po ocenie stabilności sygnału).
- Wynik – „Kategoria badania X” (albo „nieokreślona”) i wyniki kontroli: „Dryft qc”, „Dryft fs”, „Dryft u2”, „Nachylenie”, „Odstęp pomiarów” z kategorią każdej („→ A”, „→ poza D” albo „brak danych”). Przy ręcznej kategorii dopisek „(ręcznie; z obliczeń: …)”.
- „Progi (klasy zastosowania ISO 22476-1:2012 ≈ kategorie A–D wydania 2023)” – rozwijana tabela progów.
| Kat. | qc | fs | u2 | nachylenie | odstęp |
|---|---|---|---|---|---|
| A | 35 kPa / 5 % | 5 kPa / 10 % | 10 kPa / 2 % | 2° | 20 mm |
| B | 100 kPa / 5 % | 15 kPa / 15 % | 25 kPa / 3 % | 2° | 20 mm |
| C | 200 kPa / 5 % | 25 kPa / 15 % | 50 kPa / 5 % | 5° | 50 mm |
| D | 500 kPa / 5 % | 50 kPa / 20 % | — | 10° | 50 mm |
Zasady oceny (z kodu):
- dryft = |odczyt po − odczyt przed|; dla przeliczany na kPa;
- dopuszczalny dryft = większa z wartości: próg w kPa albo podany procent mediany wartości mierzonych w sondowaniu;
- kontrola jest wykonywana tylko wtedy, gdy sondowanie ma niezerowe ;
- odstęp pomiarów = mediana różnic kolejnych głębokości [mm];
- kategoria parametru = najlepsza kategoria, której próg jest spełniony; kategoria badania = najsłabsza z kategorii parametrów;
- brak danych o dryfcie (, , a przy CPTU także ) albo przekroczenie progów kategorii D → kategoria nieokreślona;
- „Kategoria ręcznie” zastępuje wynik obliczeń.
Objaśnienie pod tabelą: „Dopuszczalny dryft = większa z wartości: próg albo % mediany wartości mierzonych. Kategoria = najsłabszy parametr. Progi do potwierdzenia z PN-EN ISO 22476-1:2023, tab. 3 (stabilność sygnału oceń ręcznie).” Progi odpowiadają klasom zastosowania 1–4 z tablicy 2 wydania 2012 (do weryfikacji z tablicą 3 wydania 2023). Odczyty zerowe drukowane są w przypisie karty („Zera (przed/po): …”).
Interpretacja
Sekcja wybiera metodę klasyfikacji i wzory korelacyjne (globalnie dla sondowania – w sekcji „Metody per warstwa” można je zmienić dla pojedynczych warstw), parametry wydzielania warstw i korekty.

- „Metoda klasyfikacji” – „Robertson (2010) – SBTn” albo „Adaptacja nomogramu Marra (PN)”. Podpowiedź: „Stożek mechaniczny: CPT-Star zaleca adaptację nomogramu Marra”.
- „Wzór ID” – „Kulhawy i Mayne 1990”, „Baldi 1986”, „Jamiołkowski 2001”, „PN-B-04452”.
- „Wzór φ′ (niespoiste)” – „Kulhawy i Mayne 1990”, „Robertson i Campanella 1983”, „Schmertmann 1978”, „NTH”, „Eurokod 7 (PN-EN 1997-2)”, „PN-B-04452 (wg CPT-Star, do potwierdzenia z normą)”.
- „Wzór c′” – „Sorensen i Okkels 2013”, „Mayne 2016”, „c′ = 0”.
- „Wzór IL” – „PN-B, model 2 (Ic)”, „PN-B, model 1”, „PN-B, model 3 (IB)”, „GEOTEKO”, „PN-B-04452 (algorytmy 1–3)”.
- „Wzór Nkt” – „Robertson 2012”, „SHANSEP”, „GEOTEKO”, „Wartość stała”, „PN-B-04452 (Nk wg genezy)”.
- „Wzór M” – „Robertson 2009”, „Kulhawy i Mayne 1990”, „Eurokod 7 (tabl. D.2)”.
- „Wzór OCR” – „Mayne 2009 (Ic)” albo „Powell 1988 (k)”.
- „hmin – min. miąższość warstwy [m]” – warstwy cieńsze są łączone z sąsiednimi (domyślnie 0,5 m).
- „nmean – punkty średniej ruchomej” – liczba punktów średniej ruchomej przy wydzielaniu warstw („−1 = 1 (mech.) / 7 (elektr.)”).
- „Ogranicz Cn (≤ 2)” – ogranicza współczynnik w do 2 (domyślnie włączone).
- „Koryguj głębokość fs” – przesuwa odczyty względem (tylko stożek elektryczny); po włączeniu pojawiają się pola „Korekta fs” i „Przesunięcie fs [cm]”.
- „Uwzględnij litologię otworu referencyjnego” – rodzaj gruntu (spoisty/niespoisty) i granice warstw z otworu referencyjnego; nieaktywne bez otworu.
Pod przełącznikami jest jeszcze „Ustaw profil porównawczy wg rzędnych” (aktywne, gdy wybrano otwór referencyjny) – głębokości otworu są przesuwane o różnicę rzędnych; pojawia się wtedy pole „Rzędna porównawczego [m]” („Puste = rzędna otworu referencyjnego”) i komunikat o przesunięciu, np. „Przesunięcie profilu porównawczego: +0,30 m (rzędna CPT 98,60 − rzędna profilu 98,30).”, albo ostrzeżenie „Brak rzędnej sondowania (dane ogólne) – profil dopasowany po głębokości.” / „Brak rzędnej otworu referencyjnego – wpisz rzędną porównawczego.”.
Pola pojawiające się warunkowo:
| Pole | Kiedy | Opis | Uwagi |
|---|---|---|---|
| „Nkt” | „Wzór Nkt” = „Wartość stała” | Stała . | Puste = 14. |
| „Geneza gruntu (PN-B-04452)” | „Wzór Nkt” = PN-B-04452 | Geneza gruntu spoistego (tabela niżej). | Etykieta zawiera zakres, np. „Gytie (Nk 1–6; qc 0,2–4 MPa)”. |
| „Nk” | jw. | wpisane ręcznie. | Puste = środek zakresu dla genezy („Puste = środek zakresu 18,5”). Ostrzeżenia: „Nk = x poza zakresem a–b dla tej genezy”, „… – brak danych o Nk; wpisz Nk, inaczej su nie jest liczone”. |
| „Algorytm IL (PN-B-04452)” | „Wzór IL” = PN-B-04452 | Algorytm 1–3 wg zawartości frakcji iłowej . | Etykiety: „1 – fπ > 30 %: IL = 0,242 − 0,427·log qc”, „2 – fπ 10–30 %: IL = 0,518 − 0,653·log qc”, „3 – fπ < 10 %: IL = 0,729 − 0,736·log qc”. Domyślnie 2. |
| „β – mnożnik qc stożka elektrycznego” | jw. i system elektryczny | przed wzorem PN. | Domyślnie 1,4; poza 1,4–1,7: „Poza zakresem 1,4–1,7 podanym przy metodzie”. |
| „k (Powell 1988)” | „Wzór OCR” = Powell 1988 | Współczynnik . | Domyślnie 0,33; poza 0,2–0,5: „Poza zakresem 0,2–0,5 podanym w literaturze”. |
| „Korekta fs” | „Koryguj głębokość fs” | „automatycznie (korelacja qc–fs, maks. 20 cm)” albo „stałe przesunięcie”. | – |
| „Przesunięcie fs [cm]” | „stałe przesunięcie” | Przesunięcie odczytów . | Domyślnie 5 cm; dopuszczalne 0 < X ≤ 50 cm. |
Pod polami wyświetlają się dwa objaśnienia wzorów: dla OCR (zależnie od wybranego wzoru) i dla , – oba wzory podane są w części Interpretacja i obliczenia.
Ciężar objętościowy γ

- „Źródło γ” – „Korelacja Robertson i Cabal 2010” albo „Tabela stref SBTn”.
- „Głębokość podwiertu [m]” – „Puste = 0”. Punkty płytsze niż podwiert nie są interpretowane.
- „γ w podwiercie [kN/m³]” – ciężar gruntu od powierzchni do pierwszego interpretowanego punktu; „Puste lub poza 5–30 = 18”.
Przy źródle „Tabela stref SBTn” pojawia się pole γ dla każdej strefy:

- „Źródło γ” = „Tabela stref SBTn”.
- Pola stref – etykieta „numer symbol” (np. „1 St Π-I”) i nazwa strefy pod polem; puste pole = wartość domyślna (szara podpowiedź).
- Strefa 8 („P-Pg”) ma wartość domyślną 19 kN/m³, pozostałe 18 kN/m³.
Objaśnienie w aplikacji: „Punkty płytsze niż podwiert nie są interpretowane; σv0 od 0 do pierwszego punktu liczone z γ podwiertu. γ warstwy wpisany w tabeli warstw ma pierwszeństwo. Zakres 5–30 kN/m³. Puste pole strefy = wartość domyślna (18, strefa 8 – 19 kN/m³, jak CPT-Star).”
Kolejność ważności γ w punkcie: γ wpisany dla warstwy w tabeli „Wydzielenie warstw” → źródło z tej sekcji (korelacja albo tabela stref). Wartość spoza 5–30 kN/m³ jest odrzucana. Import pliku GEF z głębokością podwiertu (#MEASUREMENTVAR= 13) wypełnia pole „Głębokość podwiertu [m]”.
Pomiary
Sekcja „Pomiary (n punktów interpretowanych)” zawiera tabelę odczytów. Liczba w nagłówku to punkty, które przeszły do interpretacji (bez przewiertów, braków pomiaru i punktów w podwiercie).

- „Czyść wyniki” – usuwa jednopunktowe anomalie (opis niżej). Komunikaty: „Usunięto n anomalii (pojedyncze spadki/skoki qc)” albo „Nie znaleziono jednopunktowych anomalii qc”.
- „Koryguj fs < 0” – zamienia ujemne na 0: „Skorygowano fs w n punktach (fs < 0 → 0)” albo „Brak ujemnych wartości fs”.
- „Importuj plik…” – import jednego pliku sondy do bieżącego sondowania z oknem mapowania kolumn (opis niżej).
- Szybkie dodawanie – wiersz z polami „Krok [m]” (0,02, 0,1, 0,2 m; domyślnie 0,02 m, a dla Begemanna 0,2 m), „z [m]” (podpowiedź = ostatnia głębokość + krok; można nadpisać), pola wartości („qc [MPa]”, „fs [MPa]”, „u2 [kPa]” albo odczyty Begemanna) i przycisk „Dodaj”. Enter w ostatnim polu dodaje wiersz i wraca do pierwszego pola wartości – wygodne przy przepisywaniu z dziennika.
- „od [m]”, „do [m]”, „krok [m]” – zakres pustych poziomów do wstawienia.
- „Wstaw poziomy” – wstawia puste wiersze z głębokościami od–do co krok (bez poziomów już istniejących, maks. 2000 naraz) – lista poziomów do uzupełnienia odczytami w terenie. Komunikaty: „Wstawiono n poziomów”, „Wszystkie poziomy są już w tabeli”, „Podaj głębokości od, do i krok > 0 (od ≥ 0, do ≥ od)”, „Za dużo poziomów (n > 2000) – zwiększ krok lub zmniejsz zakres”.
- „Usuń puste poziomy” – usuwa wiersze bez odczytów („Usunięto n pustych poziomów” / „Brak pustych poziomów”).
- Tabela pomiarów – kolumny „z [m]”, „qc [MPa]”, „fs [MPa]”, „u2 [kPa]” oraz – tylko gdy któryś wiersz ma wartość – kanały dodatkowe: „u1 [kPa]”, „u3 [kPa]”, „u2−u0 [kPa]”, „Incl. [°]”, „N-S [°]”, „E-W [°]”, „T [°C]”, „t [s]”, „v [cm/s]”. Zaznacz komórkę i wklej (Ctrl+V) blok z Excela; Enter – edycja, strzałki – nawigacja; ikona kosza w wierszu usuwa wiersz, „Wyczyść” – całą tabelę.
| Kolumna | Jednostka | Opis | Uwagi |
|---|---|---|---|
| „z [m]” | m | Głębokość pomiaru. | Punkty sortowane po głębokości; ujemne pomijane. |
| „qc [MPa]” | MPa | Opór stożka. | Konwencja GIMSGEO: 0,0011 – przewiert, 0,001 – brak lub błędny pomiar; takie punkty (i ) nie są interpretowane. |
| „fs [MPa]” | MPa | Tarcie na tulei. | Do obliczeń MPa. Ujemne – ostrzeżenie „Ujemne wartości fs w n punktach – sprawdź dane”. |
| „u2 [kPa]” | kPa | Ciśnienie wody w porach za stożkiem. | Puste = 0 (sondowanie CPT bez ). |
| Kanały dodatkowe | jak w nagłówku | u1, u3, z pliku, inklinacje, temperatura, czas, prędkość. | Tylko do wykresów karty (kanały szablonu stron) i podpowiedzi nachylenia – bez wpływu na obliczenia. |
Wiersz bez głębokości, lub (dla Begemanna – bez lub ) jest niepełny i pomijany w obliczeniach – ostrzeżenie „Niepełne odczyty w n wierszach – pominięte w obliczeniach”. Wiersz z samą głębokością to pusty poziom (nie jest błędem).
„Czyść wyniki” – kryterium anomalii. Punkt jest anomalią, gdy jego jest mniejsze niż 0,5 × mediana czterech sąsiadów (, , , ), a oba bezpośrednie sąsiednie odczyty są od niego większe (spadek) – albo większe niż mediana / 0,5, a oba sąsiednie są mniejsze (skok). To typowy ślad po dokręcaniu żerdzi lub zatrzymaniu wciskania. Anomalie są usuwane z tabeli (operacji nie da się cofnąć poza „Historią”).
Import pliku
„Importuj plik…” przyjmuje pliki .gef, .cpt, .cpd, .csv, .txt, .asc, .std, .dat. Po wybraniu pliku otwiera się okno „Import CPT:

- „Wykryto: GEF / tekst · wierszy danych: n” – rozpoznany format.
- „Profil” – zapisany profil mapowania kolumn organizacji („— bez profilu —”); wybór profilu ustawia kolumny, jednostki, mnożniki i pomijane wiersze.
- „Zapisz jako profil…” – zapisuje bieżące mapowanie pod nazwą („Zapisano profil „…””); „Usuń profil” usuwa wybrany po potwierdzeniu („Usunąć profil?”). Profile są dostępne tylko w zleceniach organizacji.
- Kolumna – dla każdej wielkości („z – głębokość”, „qc – opór stożka”, „fs – tarcie pobocznicy”, „u2 – ciśnienie wody”) kolumna pliku („#n nazwa” albo „— brak —”).
- Jednostka – z: „m”, „cm”, „mm”; qc, fs: „auto (z wartości)”, „MPa”, „kPa”, „bar”, „kgf/cm2”; ciśnienia: „auto”, „kPa”, „MPa”, „bar”, „kgf/cm2”.
- Mnożnik – dodatkowy mnożnik po przeliczeniu jednostki (domyślnie 1).
- „Kanały dodatkowe (opcjonalne)” – rozwija przypisanie kolumn: „u1 – ciśnienie (stożek)”, „u3 – ciśnienie (za tuleją)”, „u2 − u0 (z pliku)”, „inklinacja wypadkowa”, „inklinacja N-S”, „inklinacja E-W”, „temperatura”, „czas”, „prędkość sondowania”.
- „Pomiń wierszy na początku” – liczba wierszy danych do pominięcia.
- „Plik (pierwsze wiersze)” – podgląd pliku z numerami kolumn.
- „Wynik: n pkt” – podgląd pierwszych 8 punktów po przeliczeniu (z, qc, fs, u2, kanały) i ostrzeżenia, np. „u2 przeliczono z MPa na kPa”.
- „Importuj” – zastępuje pomiary bieżącego sondowania; komunikat „Wczytano n pomiarów (…)”, z dopiskiem „podwiert x m”, jeśli plik GEF go podaje.
Rozpoznawanie formatów (z kodu):
| Format | Rozpoznanie | Kolumny |
|---|---|---|
| GEF | wiersz #GEFID |
Z #COLUMNINFO po numerze wielkości: 1 – długość penetracji (z), 11 – głębokość skorygowana (ma pierwszeństwo), 2 – , 3 – , 6 – , 5 – u1, 7 – u3, 8 – inklinacja, 9/21 – N-S, 10/22 – E-W, 12 – czas. #COLUMNVOID – wartości „brak danych”, #COLUMNSEPARATOR – separator, #MEASUREMENTVAR= 13 (albo opis „predrill”, „pre-excavated”, „voorgeboord”) – głębokość podwiertu. Dane od #EOH. |
| Tekst (CSV, TXT, CPT, CPD, …) | pozostałe | Separator z pierwszego wiersza danych: tabulator > średnik > przecinek (gdy liczby mają kropkę) > spacje. Nagłówek – ostatni wiersz przed danymi zawierający „qc”, „fs”, „depth”, „głęb” lub „z”; kolumny po nazwach (z/depth/głęb, qc, fs, u2/u). Bez nagłówka – kolejność z, qc, fs, u2. Kanały dodatkowe po nazwach (np. „u1”, „incl”, „tilt”, „temp”, „time”/„czas”, „speed”/„prędkość”). |
Jednostki „auto”: – mediana > 100 → kPa (dzielone przez 1000, „qc przeliczono z kPa na MPa”); – mediana > 2 → kPa („fs przeliczono z kPa na MPa”); – gdy wszystkie |u2| < 5 → MPa (mnożone przez 1000, „u2 przeliczono z MPa na kPa”). Przeliczniki stałe: bar = 0,1 MPa, kgf/cm² = 0,0980665 MPa; cm = 0,01 m, mm = 0,001 m. Bez kolumny z, qc lub fs: „Nie przypisano kolumny: …”; bez punktów: „Nie znaleziono danych pomiarowych”.
Digitalizacja wykresu
„Digitalizuj wykres” odczytuje krzywe i z archiwalnego wykresu (PDF albo obraz PNG/JPG). Wynik trafia do nowego lub istniejącego sondowania.

- „Wybierz plik PDF, PNG lub JPG” – wczytanie pliku; przy PDF wielostronicowym pole „Strona (z n)”, „Inny plik” zmienia plik.
- „1. Oś głębokości [m]” – kalibracja osi głębokości: kliknij „Punkt 1”, wskaż na obrazie znaną głębokość (np. 0 m) i wpisz ją w pole obok; to samo dla „Punkt 2” (możliwie daleko od pierwszego).
- „2. Krzywa qc [MPa]” – kalibracja osi („Oś: punkt 1”, „Oś: punkt 2” z wartościami), „Kolor” (pipeta – kliknij krzywą) lub wybór koloru, „Obszar” (kliknij lewą, potem prawą granicę obszaru krzywej), przełącznik „log” (oś logarytmiczna). Pod spodem stan: „Uzupełnij kalibrację i kolor” albo „Śledzono n wierszy obrazu”.
- „3. Krzywa fs [kPa]” – jak wyżej, z wyborem jednostki osi („kPa” albo „MPa”).
- „Krok głębokości [m]” – co ile metrów próbkować krzywe (domyślnie 0,02 m, minimum 0,005 m).
- „Tolerancja koloru” – dopuszczalna odległość koloru w RGB (5–200, domyślnie 60).
- „4. Wynik: n pomiarów” – zakres głębokości, maksima i oraz pole „Sondowanie (nowe albo istniejące – pomiary zostaną zastąpione)” z podpowiedzią nazw istniejących sondowań.
- „Zapisz sondowanie” – zapisuje pomiary („Zapisano n pomiarów do „…””).
Opis nad obrazem podpowiada bieżący krok, np. „Kliknij pierwszą znaną głębokość na osi pionowej (np. 0 m)”, „Kliknij na krzywej qc, żeby pobrać jej kolor”. Algorytm: kalibracja dwoma punktami (liniowa albo logarytmiczna), śledzenie krzywej po kolorze wiersz po wierszu obrazu (w każdym wierszu wybierana jest grupa pikseli najbliższa poprzedniemu punktowi), próbkowanie co krok głębokości z interpolacją liniową, bez ekstrapolacji. Punkt powstaje tylko tam, gdzie znane są obie wartości ( i ); = brak.
Badania rozpraszania
Sekcja „Badania rozpraszania (n)” służy do interpretacji testów rozpraszania nadwyżki ciśnienia wody w porach (CPTU, filtr ) metodą wstecznej ekstrapolacji. Objaśnienie w aplikacji: „Metoda wstecznej ekstrapolacji: wyrównaj prostoliniowy odcinek u(√t) w przedziale t1–t2, podaj ciśnienie równowagowe ueq. Program wyznacza ui, u50, t50, współczynnik konsolidacji ch (Teh i Houlsby 1991) i filtracji kh = ch·γw/M.”

- „Głębokość [m]” – głębokość badania (nagłówek karty badania: „Badanie na głębokości x m”).
- „ueq [kPa]” – ciśnienie równowagowe (zwykle hydrostatyczne na tej głębokości).
- „t1 [s]” – początek prostoliniowego odcinka ; domyślnie 0.
- „t2 [s]” – koniec odcinka; puste = 10 % najdłuższego czasu w tabeli. Przy pustym polu obliczenia używają tej wartości, ale wykres nie rysuje prostej ekstrapolacji, a karta drukuje „t1–t2 = 0–0 s” – wpisuj t2 jawnie.
- „Stożek [cm²]” – pole podstawy stożka; domyślnie 10.
- „Ir [-]” – wskaźnik sztywności ; domyślnie 100 (typowo 50–500).
- Tabela odczytów – „t [s]” i „u2 [kPa]” (wklejanie z Excela jak w tabeli pomiarów).
- Wykres – w funkcji [√s]: krzywa pomiarowa (niebieska), prosta ekstrapolacji (czerwona przerywana), (zielona przerywana), i (pomarańczowe), opis „ui = … kPa”.
- Wyniki – „ui”, „u50”, „t50”, „ch” [m²/s], „kh” [m/s] oraz ostrzeżenia.
- Kosz („Usuń badanie rozpraszania”).

- „Dodaj badanie rozpraszania” – nowe badanie (głębokość 0, pusta tabela).
- „Przenieś ueq do rozkładu u0” – dopisuje pary (głębokość, ) wszystkich badań z wpisanym do tabeli „Rozkład ciśnienia wody w porach u0” (zastępując wiersze o tej samej głębokości): „Przeniesiono n wartości do rozkładu u0”.
- „Strona z badaniami rozpraszania na karcie” – drukuje stronę z wynikami (domyślnie tak).
Ostrzeżenia: „Za mało punktów w przedziale t1–t2 do wyrównania prostej u(√t)”, „Ekstrapolowane ui nie przekracza ueq – brak nadwyżki ciśnienia do rozproszenia”, „Krzywa nie osiąga u50 – wydłuż badanie albo zmień ueq”. wymaga modułu z interpretacji CPT na głębokości badania (najbliższy punkt) – bez zostaje puste. Wzory – w części Badania rozpraszania – wzory.
Rozkład ciśnienia wody w porach u0

Tabela „z [m]”, „u0 [kPa]” zadaje rozkład niehydrostatyczny. Objaśnienie w aplikacji: „Pusta tabela = rozkład hydrostatyczny od zwierciadła wody. Punkty (z, u0) zadają rozkład niehydrostatyczny – interpolacja liniowa, poniżej ostatniego punktu przyrost hydrostatyczny. Pojedynczy punkt (3, 0) oznacza zwierciadło na 3 m.” Powyżej pierwszego punktu ciśnienie maleje hydrostatycznie, nie mniej niż 0 (wzory w Naprężenia i u0). Tabela odpowiada edytorowi „u0 [m p.p.t.]” w GIMSGEO.
Wydzielenie warstw
Sekcja „Wydzielenie warstw (n)” ustala warstwy, w których liczone są średnie parametrów, i pozwala je ręcznie poprawić.

- „Sposób wydzielenia” – „Automatycznie (strefy SBTn, hmin, nmean)”, „Automatycznie + granice własne”, „Tylko granice własne”.
- „Granice własne [m]” – granice rozdzielone średnikiem lub spacją („Rozdzielone średnikiem lub spacją, np. 1,2; 3,5”); nieaktywne przy wydzieleniu automatycznym.
- „Warstwy cieńsze niż hmin” – reguła łączenia cienkich warstw: „Do sąsiedniej z większą liczbą punktów”, „Spoiste do spoistych, niespoiste do niespoistych”, „50 % do górnej, 50 % do dolnej” („Nie dotyczy granic własnych” przy „Tylko granice własne”).
- „Zaokrąglaj granice warstw do 0,1 m”.
- „Korekta średniej parametru” – „Kolumna tabeli warstw z polem średniej wybranego parametru”: OCR (domyślnie), qt, Ic, ID, IL, φ′, c′, su, M, σ′p, K0, St, Vs, G0 i własne formuły; przy parametrze z korektą dopisek „(korekta)”.
- „Strop–spąg [m]” – zakres warstwy.
- „Strefa” – kolor i symbol strefy warstwy (SBTn albo Marra); strefa poza nomogramem Marra na pomarańczowo; najechanie pokazuje nazwę strefy.
- „Otwór ref. (strefa)” – grunt warstwy otworu referencyjnego na środku warstwy CPT i jego strefa CPT ze słownika gruntów; niezgodność ze strefą CPT jest podświetlona („Strefa SBTn różni się od strefy gruntu z otworu referencyjnego”). Kolumna widoczna, gdy otwór referencyjny ma warstwy.
- „Rodzaj gruntu” – pasek P/S/O i lista: „Automatycznie”, „P – niespoisty”, „S – spoisty”, „O – organiczny”. Rodzaj wymuszony (tło żółte, „Rodzaj wymuszony ręcznie”) obowiązuje dla wszystkich punktów warstwy.
- „qc [MPa]” – średnia warstwy z ręczną korektą; tak samo „fs [MPa]” i „Rf [%]” (wpisz wartość; pole skorygowane ma żółte tło, podpowiedź „Wartość ręczna; obliczona: …”).
Prawa część tabeli (przewijana w poziomie):

- „Rf [%]” – średnia z korektą.
- „Ic” – średni (tylko odczyt).
- „γ [kN/m³]” – ciężar objętościowy warstwy; wpisana wartość (5–30) zastępuje źródło γ dla punktów warstwy („Wartość ręczna; puste pole = γ ze źródła w ustawieniach”).
- Kolumna parametru (tu „OCR [-]”) – średnia parametru wybranego w polu „Korekta średniej parametru”, z ręczną korektą (w przykładzie OCR gliny poprawione na 3,12).
- „Nazwa / nr warstwy” – nazwa drukowana w kolumnie klasyfikacji karty zamiast symbolu strefy (podpowiedź = symbol strefy).
- „↺” („Przelicz średnie”) – usuwa ręczne korekty średnich warstwy (widoczny tylko przy korekcie).
Korekty i ustawienia warstw zapamiętywane są po stropie warstwy (tolerancja 1 cm; po zmianie podziału przenoszone na najbliższy strop w odległości do 0,05 m). Gdy strop zniknie, pojawia się „Nieaktualne korekty (n): od x m” (także „Nieaktualne rodzaje gruntu warstw”, „Nieaktualne γ warstw”) z przyciskiem „Usuń”. Wartości korekt: i OCR > 0, i formuły – dowolny znak, pozostałe ≥ 0; wpisanie wartości obliczonej (z dokładnością wyświetlania) usuwa korektę. Skorygowane średnie trafiają na kartę (linia średniej przerywana), do eksportu, statystyki (bez odchylenia i przedziału) i do otworu.
Pod tabelą: „Rodzaj gruntu wymuszony dla warstwy obowiązuje dla wszystkich jej punktów i ma pierwszeństwo przed strefą SBTn i otworem referencyjnym. Grunt organiczny liczony jest metodami dla gruntów spoistych, a M wg Eurokodu 7 – ze współczynnikiem α gruntów organicznych (1,5).” Przy klasyfikacji Marra warstwy poza nomogramem dają ostrzeżenie „Warstwa a–b m: Rf(qc) < 0,4 % – poza nomogramem Marra” (albo „> 10 %”).
| Element | Opis | Uwagi |
|---|---|---|
| „Sposób wydzielenia” | Automatycznie / + granice własne / tylko własne. | Granice z otworu referencyjnego (przy „Uwzględnij litologię…”) działają w każdym trybie. |
| „Granice własne [m]” | Lista głębokości. | Wartości ≤ 0 i powtórzenia pomijane; sortowane. |
hmin, nmean |
Z sekcji „Interpretacja”. | Działają przy wydzieleniu automatycznym. |
| γ warstwy | 5–30 kN/m³. | Zmienia (a więc strefy) – granice warstw zostają z pierwszego przebiegu obliczeń. |
| Rodzaj gruntu | P / S / O. | Decyduje o stosowanych wzorach (np. tylko dla P, dla S i O). |
Edycja granic na wykresie
Panel „Wykres qt i Rf” po prawej pokazuje warstwy i pozwala edytować granice myszą.

- „n warstw po wyrównaniu” – liczba warstw.
- „Edytuj granice na wykresie” (przy wydzieleniu automatycznym) – przejmuje obecne granice jako granice własne i przełącza „Sposób wydzielenia” na „Tylko granice własne” („Przejęto n granic – sposób wydzielenia: Tylko granice własne”). Przy pozostałych trybach przycisk nazywa się „Edycja granic” i włącza/wyłącza tryb edycji. W trybie edycji pojawia się instrukcja: „Klik – nowa granica w punkcie pomiaru; przeciągnij niebieską granicę, aby ją przesunąć; klik na granicy – zaznaczenie. Warstwę wybierz z listy pod wykresem.”
Pod wykresem jest lista warstw (zakres, kolor i nazwa strefy). W trybie edycji kliknięcie warstwy na liście wybiera ją, a na wykresie warstwa jest podświetlona:

- Panel warstwy „Warstwa a–b m”.
- „Podziel w połowie” – dodaje granicę w środku warstwy (nieaktywne: „Warstwa ma za mało punktów pomiaru do podziału”).
- „Usuń – przyłącz do górnej” – usuwa strop warstwy (warstwa łączy się z wyższą); obok „Usuń – przyłącz do dolnej”. Nieaktywne dla pierwszej/ostatniej warstwy („Pierwsza warstwa nie ma warstwy powyżej”, „Ostatnia warstwa nie ma warstwy poniżej”) albo gdy granica nie jest granicą własną („Strop warstwy nie jest granicą własną”, „Spąg warstwy nie jest granicą własną”).
- „Redukcja pików qc w warstwie” – „Czyść wyniki” ograniczone do warstwy („Usunięto n anomalii qc w warstwie a–b m” / „Nie znaleziono anomalii qc w warstwie”).
- Lista warstw – wybrana warstwa ma niebieskie tło.
Po kliknięciu granicy pojawia się panel „Granica x m” z polem „Głębokość granicy [m]” (Enter zatwierdza) i przyciskiem „Usuń granicę”. Granice przyciągane są do punktów pomiaru – każda warstwa musi mieć co najmniej jeden punkt („Tu nie można dodać granicy – każda warstwa musi mieć co najmniej jeden punkt pomiaru”); granica pokrywająca się z istniejącą daje „Granica pokrywa się z istniejącą (po zaokrągleniu do 0,1 m)”. Gdy usuwana granica wynika z wydzielenia automatycznego: „Granica pozostała – wynika z wydzielenia automatycznego”. Esc przerywa przeciąganie.
Metody per warstwa
Sekcja porównuje wartości parametru liczone każdą metodą w każdej warstwie i pozwala wybrać metodę dla warstwy.

- „Parametr” – „Wzór ID”, „Wzór φ′ (niespoiste)”, „Wzór c′”, „Wzór IL”, „Wzór Nkt”, „Wzór M”. Po otwarciu wybrany jest parametr, który ma nadpisania warstw.
- „Strop–spąg [m]” – zakres warstwy.
- „Rodzaj” – rodzaj gruntu warstwy (niespoisty, spoisty, organiczny).
- Kolumny metod – po jednej na metodę (nagłówek z nazwą metody i jednostką; metoda z ustawień sondowania ma dopisek „(domyślna)”).
- „Użyta” – metoda stosowana w warstwie (globalna albo nadpisana); „–”, gdy parametr nie dotyczy rodzaju gruntu warstwy.
Kolumny między „Rodzaj” a „Użyta” to metody: każda komórka pokazuje średnią parametru w warstwie liczoną tą metodą; kliknięcie wybiera metodę dla warstwy (obramowanie = metoda użyta). Najechanie pokazuje opis metody: zakres gruntów i źródło, np. „PN-B-04452 – grunty niespoiste – PN-B-04452: ID = 0,709·log qc − 0,165, qc [MPa] (wg CPT-Star 4, s. 52)”. Metody nadpisane są drukowane w przypisie karty, np. „Warstwa 3,20–7,02 m: su – PN-B-04452 (geneza: …, Nk = 15)”.

- „Parametr” = „Wzór Nkt”.
- „Geneza” – geneza gruntu warstwy dla wg PN-B-04452 (aktywna, gdy w warstwie użyta jest metoda PN-B-04452).
- „Nk” – warstwy (puste = środek zakresu genezy; podpowiedź z ostrzeżeniem, gdy wartość jest poza zakresem).
- „Użyta” – tu „PN-B-04452 (Nk wg genezy)” w warstwie gliny 3,20–7,02 m.
- „Wyczyść nadpisania warstwy” – przywraca metody globalne w warstwie.
Dla „Wzór IL” pojawia się kolumna „Algorytm PN” (algorytm 1–3). Ostrzeżenia zbierane są pod tabelą w „Uwagi do Nk (PN-B-04452)”, np. „Warstwa 3,20–7,02 m: Średnie qc warstwy 1,39 MPa poza zakresem 1,5–7 MPa dla tej genezy”. Nadpisania warstw, które straciły strop, są w „Nieaktualne nadpisania (n)” z przyciskiem „Usuń”.
Własne formuły
Sekcja „Własne formuły (n)” pozwala zdefiniować do 20 własnych wielkości liczonych punkt po punkcie z wyników interpretacji. Wynik formuły jest kanałem karty (grupa „Własne” w szablonie stron), kolumną wyników xlsx/CSV, parametrem statystyki i może trafić do otworu.

- „+ Formuła” – nowa formuła (nieaktywne przy 20 formułach).
- „Wstaw z biblioteki…” – okno „Wstaw formułę z biblioteki organizacji” („Formuła zostanie skopiowana do tego badania.”).
- „Podgląd dla z [m]” – głębokość podglądu wyników; obok „punkt z = …” – najbliższy punkt pomiarowy.
- „Nazwa” – opis formuły.
- „Symbol” – identyfikator: litera lub „”, potem litery, cyfry, „” (do 24 znaków). Zmiana symbolu użytego w szablonie: „Zmiana symbolu usunie kanał z szablonu stron”.
- „Jednostka” – tekst dowolny (pusta = „-”).
- Podgląd – „symbol = wartość w punkcie · warstwa: średnia warstwy”.
- „Warunek n” – warunek wariantu („Warunek (puste = zawsze)”).
- „Wyrażenie n” – wyrażenie wariantu.
- „+ Wariant” – kolejny wariant (do 5); kosz przy wariancie go usuwa.
- „Min” / „Max” – ograniczenie wyniku („brak” = bez ograniczenia); obok „Miejsca po przecinku” (0–6, domyślnie 3).
- „Grunty” P, S, O – rodzaje gruntu, dla których formuła jest liczona (nie da się odznaczyć wszystkich).
Przy każdej formule: „Zapisz w bibliotece” (zapis w bibliotece organizacji), kosz (usuwa po potwierdzeniu „Usunąć formułę?”) i stan: „OK” albo lista błędów (np. „Nieznana zmienna "x"”, „Symbol "qc" jest zmienną wbudowaną”, „Symbol "x" jest już użyty”).
Zasady obliczeń: pierwszy wariant z prawdziwym warunkiem (wartość ≠ 0) wygrywa; pusty warunek = zawsze; brak pasującego wariantu albo wynik nieskończony → brak wartości. Formuły mogą korzystać z wyników innych formuł (po symbolu; cykle są błędem). Wynik jest przycinany do [min, max]. Średnia warstwy jest liczona tylko, gdy rodzaj gruntu warstwy jest zaznaczony w „Grunty”.
Rozwijana „Pomoc: zmienne, funkcje, operatory” zawiera pełną listę:
| Zmienna | Znaczenie | Jednostka |
|---|---|---|
z |
głębokość | m |
qc, fs, qt |
opór stożka, tarcie na tulei, skorygowany opór stożka | MPa |
rf |
współczynnik tarcia | % |
u2, u0 |
ciśnienie porowe , ciśnienie wody | kPa |
sv0, sve0 |
, | kPa |
gamma |
ciężar objętościowy | kN/m³ |
Qt, Fr, Bq, Qtn, n, ic |
parametry znormalizowane | –, %, –, –, –, – |
zone |
strefa SBTn (np. 5,1) | – |
cohesive |
grunt spoisty (1) / niespoisty (0) | – |
ocr, id, il, phi, c, su, M, kh, ch |
parametry z korelacji | –, –, –, °, kPa, kPa, MPa, m/s, m²/s |
pa = 0,1, gammaW = 9,81 |
stałe | MPa, kN/m³ |
m_qc, m_fs, m_rf, m_ic, m_id, m_il, m_phi, m_c, m_su, m_M, m_ocr, m_sigmaP, m_k0, m_st, m_vs, m_g0 |
średnie warstwy, w której leży punkt (po ręcznej korekcie) | jak parametr |
m_<symbol> |
średnia warstwy innej formuły | – |
Funkcje: abs, sqrt, ln, log10, exp, pow, min, max, clamp, floor, ceil, round, sin, cos, tan, asin, acos, atan, atan2, deg, rad, if(warunek, a, b); stałe pi, e. Operatory: + - * / ^, porównania < <= > >= == !=, operatory logiczne. Przykłady z pomocy: if(cohesive, (qt - sv0/1000)/15*1000, 0) oraz ID wg PN-B-04452 ze średniej warstwy: 0.709*log10(m_qc) - 0.165.
Statystyka parametrów warstw

- „Widok” – „Średnie”, „Liczba punktów n”, „Odchylenie standardowe s”, „Przedział ufności średniej”.
- „Poziom ufności” – 90 %, 95 % (domyślnie), 99 %.
- Tabela – wiersz na warstwę („Strop–spąg [m]”), kolumny: qc, fs, Rf, qt, Ic, ID, IL, φ′, c′, su, M, OCR, σ′p, K0, St, Vs, G0 i formuły bez błędów.

Objaśnienie: „Statystyka z wartości punktowych warstwy (te same punkty co średnia; ID, IL, φ′, c′, su, K0, St – tylko punkty zgodne z rodzajem gruntu warstwy). Odchylenie standardowe z próby (n – 1); przedział ufności średniej dwustronny, z rozkładu t-Studenta o n – 1 stopniach swobody: x̄ ± t·s/√n. Dla n < 2 oraz dla średniej skorygowanej ręcznie – „—”.” Wzory w części Statystyka warstw. Statystyka trafia do arkusza „statystyka warstw” eksportu xlsx.
Warstwy i parametry do otworu referencyjnego
Sekcja (widoczna tylko z prawem edycji) przenosi wyniki CPT do otworu referencyjnego – odpowiednik funkcji CPT-Star „Wprowadź parametry warstw do tabeli litologii”.

- „Otwór referencyjny: …” – otwór z „Danych ogólnych” („brak – wybierz w danych ogólnych”).
- „Utwórz warstwy otworu z warstw CPT…” – zastępuje litologię otworu warstwami CPT.
- „Skopiuj parametry do warstw otworu…” – średnie parametrów CPT w przedziałach istniejących warstw otworu (nieaktywne, gdy otwór nie ma warstw: „Otwór nie ma warstw – użyj „Utwórz warstwy otworu z warstw CPT””).
Oba przyciski są nieaktywne bez otworu („Wybierz otwór referencyjny w danych ogólnych”) albo bez punktów („Brak punktów interpretowanych”). Objaśnienie: „Parametry trafiają do kolumny „Parametry dodatkowe” warstw otworu (karta – kolumny „Parametr warstwy”, nośność). Znacznik „CPT” w warstwie pozwala zaktualizować wartości przy kolejnym kopiowaniu.”

- Parametry – pola wyboru: ID, IL, φ′ (°), c′ (kPa), su (kPa), M (MPa), OCR, γ (kN/m³), K0, σ′p (kPa) – domyślnie zaznaczone; St, qc (MPa), fs (MPa) i własne formuły – domyślnie odznaczone. Nad tabelą tryb: „Uzupełnij puste i wartości z tego sondowania” albo „Zastąp wszystkie”.
- „Nowa” (obok „Warstwa”, „Parametr”, „n” – liczba punktów z wartością) – średnia z punktów CPT w warstwie otworu (strop włącznie, spąg wyłącznie; co najmniej 3 punkty z wartością).
- „Obecna” – wartość w „Parametrach dodatkowych” warstwy (szukana także po aliasach symbolu).
- „Akcja” – „Zapisze” (brak wartości), „Nadpisze” (inna wartość, a tryb „Zastąp wszystkie” albo wartość pochodzi z tego sondowania), „Bez zmian” (ta sama wartość albo „wartość wpisana wcześniej”), „Pominie” (np. „mniej niż 3 punkty z wartością (n)”, „brak wartości w punktach warstwy”).
- „Zapisz do otworu” – zapis („Zapisano n wartości w k warstwach otworu …”). Pod tabelą podsumowanie: „Zapisze: n · Nadpisze: n · Bez zmian: n · Pominie: n”.
Parametry zależne od rodzaju gruntu (, , , , , , ) liczone są tylko z punktów zgodnych z rodzajem gruntu warstwy otworu. W wariancie „Utwórz warstwy…” okno pokazuje tabelę „Strop–spąg”, „Grunt”, „Nazwa”, „Parametry”, „Uwaga”. Grunt warstwy pochodzi kolejno ze stratygrafii CPT (moduł „Stratygrafia CPT”), z gruntu słownika przypisanego do strefy („Strefa CPT” / „Strefa Marra” w słowniku gruntów) albo z domyślnego gruntu strefy (tabela w części Domyślne grunty stref). Gdy otwór ma warstwy, trzeba zaznaczyć „Zastępuję litologię otworu …” – kolory, wilgotność, stan, opisy i kolumny własne zostaną usunięte (poprzedni stan przywrócisz w edytorze warstw otworu: Historia → Przywróć stan sprzed tej zmiany). Przycisk „Utwórz warstwy” kończy operację („Utworzono n warstw otworu … z sondowania …”).
Układ raportu
Sekcja ustala, co drukuje karta: szablon stron (wykresy i kanały), zakresy osi, strony dodatkowe.
Szablon stron

- „Strona 1”, „Strona 2”… – zakładki stron szablonu (do 4 stron); strzałki „←” / „→” zmieniają kolejność stron.
- „+ Strona” – nowa strona wykresów (1–2 rzędy, w rzędzie do 4 wykresów, na wykresie do 4 kanałów).
- „+ Tabela warstw” – strona „tabela parametrów warstw” („Strona z tabelą parametrów warstw (średnie warstw do druku)”): „Kolumny tabeli (kolejność wydruku i xlsx)” – dodawanie, usuwanie i przesuwanie kolumn, opcja tła wierszy wg rodzaju gruntu P/S/O.
- „Usuń stronę”. Obok przełączniki strony: „Kolumna klasyfikacji” (kolumna stref/litologii na końcu pierwszego rzędu) i „Strona opcjonalna (włączana w układzie raportu)” – strona drukowana dopiero po zaznaczeniu jej w opcjach układu (tak jest „Strona 2” szablonu domyślnego – arkusz parametrów pośrednich).
- Nagłówek wykresu – „rząd n · id” i „oś wg: symbol” (oś wykresu i średnie warstw liczone są wg pierwszego kanału); strzałki przesuwają wykres w rzędzie, „✕” usuwa wykres. Kliknięcie nagłówka zaznacza wykres – pod macierzą pojawiają się ustawienia jego kanałów: kolor, linia przerywana, jednostka (np. kPa zamiast MPa), „pomocniczy” (rysowany, bez opisu w tytule). Ikona ostrzeżenia: „Inna jednostka niż oś: …”.
- Macierz kanałów – wiersz = kanał (symbol, nazwa, jednostka), kolumna = wykres; pole zaznaczenia „kanał na wykresie id” dodaje lub usuwa kanał. Grupy: „Pomiar” (qc, qt, fs, ft, Rf, Rf(qc), u2, u0, u1, u3, u2−u0, i, iN-S, iE-W, T, t, v), „Znormalizowane” (Bq, Fr, Qt, Qtn, Ic, n, σv0, σ′v0, γ), „Parametry” (OCR, σ′p, K0, St, ID, IL, φ′, c′, su, M, Vs, G0), „Własne” (formuły).
Szablon domyślny (gdy go nie zmieniano):
| Strona | Rząd 1 | Rząd 2 |
|---|---|---|
| Główna (z kolumną klasyfikacji) | (+ pomocniczo), , , (+ pomocniczo) | /, , , |
| „Arkusz parametrów pośrednich” (domyślnie wyłączony) | , , / | , , / |
Zakresy osi i szablony organizacji

- „+ Wykres w rzędzie n” – nowy wykres w rzędzie z kanałem wybranym na liście obok (nieaktywny, gdy rząd ma już 4 wykresy). Pod przyciskami: „Osie wykresu i średnie warstw (qc, fs, Rf) liczone wg pierwszego kanału; zakresy ustawisz niżej w „Układ raportu”.”
- „Przywróć domyślny” – szablon domyślny.
- „Zapisz w organizacji…” – zapis szablonu stron w bibliotece organizacji pod nazwą („Zapisz szablon stron w organizacji”; przy istniejącej nazwie „Nadpisze istniejący szablon”).
- „Wczytaj z organizacji…” – okno „Wczytaj szablon stron z organizacji” („Szablon zostanie skopiowany do tego badania.”; brak: „Brak szablonów CPT w organizacji.”). Usunięcie szablonu z biblioteki nie zmienia badań, które go wczytały.
- „Zastosuj do wszystkich sondowań CPT w zleceniu” – po potwierdzeniu („Zastosować szablon stron do wszystkich sondowań?”) nadpisuje szablon stron w każdym sondowaniu zlecenia („układ raportu zostaje bez zmian”).
- „Wykres” – lista wykresów wszystkich stron (także „Klasyfikacja / litologia” i wykresy arkusza dodatkowego) z polem widoczności; wykres odznaczony nie jest drukowany.
- „min” – początek osi („auto” = dobór automatyczny).
- „max” – koniec osi.
- „podziałka” – krok podziałki osi.

- „Głębokość arkusza [m]” – głębokość na stronę; „auto” = 5, 10, 15 albo 20 m (najmniejsza wartość nie mniejsza od głębokości sondowania), dłuższe sondowania dzielone po 20 m.
- „Przekroczenie zakresu co [m]” – opis liczbowy wartości poza osią nie częściej niż co tyle metrów (domyślnie 0,2; 0 = bez opisu).
- „Strona z nomogramami” – strona z nomogramami Robertsona (domyślnie włączona).
- „Średnie warstw na wykresach (qc, fs, Rf)”.
- „Średnie warstw na wykresach parametrów (Ic, ID, IL, φ′, su, M, OCR…, formuły)”.
- „Etykiety wartości średnich warstw”.
- „Profil porównawczy (otwór referencyjny) obok kolumny klasyfikacji”.
- „Arkusz parametrów pośrednich (Bq, Fr, Qtn, Ic, n, σ′v0)” – strona opcjonalna szablonu domyślnego; przy stronach „Tabela warstw” – „Tabela parametrów warstw (id)”, przy innych stronach opcjonalnych – „Arkusz dodatkowy (id)”.
- „Przywróć domyślne” – usuwa ustawienia układu (osie, widoczność, strony).
Kopiowanie z innego sondowania
„Kopiuj z istniejącego” otwiera okno z polem „Źródło danych” i sekcjami do skopiowania:
| Sekcja | Co kopiuje w CPT |
|---|---|
| „Dane ogólne (data, operator, nadzór, uwagi, otwór referencyjny, status)” | Data, operator, nadzór, uwagi, otwór referencyjny, status, typ sondy. |
| „Lokalizacja (współrzędne, rzędna, dane administracyjne, poziomy charakterystyczne)” | Współrzędne, rzędna, kilometraż, dane administracyjne, poziomy charakterystyczne. |
| „Parametry badania (sonda, ustawienia interpretacji)” | Pozostałe ustawienia: stożek, Begemann, kategoria, interpretacja, γ, warstwy, formuły, szablon, układ raportu itd. |
| „Wyniki pomiarów” | Pomiary, rozkład , badania rozpraszania, metody warstw, korekty średnich warstw. |
Skopiowane sekcje zastępują dane bieżącego sondowania („Skopiowano dane z …”). Kopiowanie do innego zlecenia – „Kopiuj / przenieś do zlecenia…” w menu pozycji listy.
Generowanie kart
Podgląd PDF
„Podgląd PDF” pokazuje kartę bieżącego sondowania z panelem opcji.

- Karta – wszystkie strony karty (strony szablonu × arkusze głębokości, tabela warstw, nomogramy, badania rozpraszania).
- „Edytor” – powrót do edytora.
- „Nr załącznika” – wzorzec numeru; tekst w
$…$jest zmienną rosnącą dla kolejnych kart (np.2.$4$c→ 2.4c, 2.5c…). Pod polem „Ta karta: …”. Numer wynika z pozycji sondowania na liście posortowanej po nazwach. - „Język karty” – polski albo angielski.
- „Skala szarości”.
- „Wydruk eko” – „bez wypełnień barwnych – kontury i szrafury”.
- „PDF” – plik
sondowanie_CPT_<nazwa>_<data>.pdf. - „DXF (CAD)” – rysunek CAD.
- „SVG”.
- „PNG”.
Generuj karty…
Okno „Generuj: karta cpt” („Zaznacz badania (Shift + klik zaznacza zakres). Karty powstaną w kolejności nazw.”):

- „Zaznacz wszystkie (n/m)” – zaznacza wszystkie sondowania (na liście są tylko sondowania z co najmniej dwoma pełnymi odczytami). Obok lista „Wszystkie badania” / grupy danych zlecenia.
- Lista sondowań – zaznaczenie, nazwa, ikona uwag walidacji, numer załącznika; kolejność wg nazw.
- „Nazwa zestawu, np. Obiekt A” i „Zapisz zestaw” – zapis zaznaczenia jako zestawu („Wczytaj zestaw…”).
- „Nr załącznika” – wzorzec numeracji.
- „Przypisz numery na stałe” – „Wykaz załączników” z numerami przypisanymi do sondowań (bez wykazu: „Numery z kolejności nazw – nowe badanie w środku przesuwa numery kolejnych kart.”).
- „Spis załączników (xlsx)”.
- „Język kart”.
- „Wydruk” – „Kolorowy”, „Skala szarości”, „Eko – bez wypełnień barwnych”.
- „DXF”.
- „PDF (n)” – jeden PDF z kartami zaznaczonych sondowań (plik
sondowanie_CPT_<n>_kart_<data>.pdf).
Szczegółowy opis generatora (zestawy, wykaz załączników) jest w rozdziale Sondowania dynamiczne (DP). Generator CPT nie ma opcji „Rozmieść karty”.
Eksport wyników (XLSX, CSV)
„Wyniki xlsx” i „CSV” otwierają okno wyboru sondowań (na liście tylko sondowania z wynikami; przy braku: „Brak sondowań z wynikami”).

- Lista sondowań – pola zaznaczenia (przy otwarciu wszystkie zaznaczone).
- „Zaznacz wszystkie”.
- „Odznacz wszystkie”.
- „Pobierz (n)” – pobiera
wyniki_CPT.xlsxalbowyniki_CPT.csv.
Plik xlsx zawiera arkusze:
| Arkusz | Zawartość |
|---|---|
| „zestawienie” | Wiersz na warstwę: „Sondowanie”, „Strop [m]”, „Spąg [m]”, „Strefa”, „Spoisty”, „Liczba pkt”, qc, fs, Rf, Ic, γ, ID, IL, φ′, c′, su, M, OCR, σ′p, K0, St, Vs, G0, formuły. |
| „parametry warstw” | Kolumny tabeli parametrów warstw z szablonu karty (strona „Tabela warstw”; bez niej – domyślne). |
| „statystyka warstw” | Wiersz na warstwę i parametr: n, „Średnia”, „Odchylenie s”, „Poziom ufności [%]”, „Przedział ufności – od/do”, „Uwagi” („średnia ręczna”, „n < 2”). |
<nazwa sondowania> |
Wynik punkt po punkcie: z, qc, fs, u2, qt, Rf, γ, σv0, u0, σ′v0 [kPa], Qt, Fr, Bq, Qtn, n, Ic, „strefa SBTn”, „spoisty”, ID, IL, φ′, c′, su, M, OCR, σ′p, K0, St, Vs, G0, formuły. |
Plik CSV łączy arkusz „zestawienie” i arkusze sondowań (bez parametrów i statystyki warstw). Wartości są zaokrąglone (MPa – 3–4 miejsca, kPa – 1, wskaźniki – 2–3).
Dane na karcie
Karta CPT ma układ GIMSGEO: wykresy w dwóch rzędach, kolumna klasyfikacji, przypis i tabelka rysunkowa.

| Element | Zawartość | Warunek |
|---|---|---|
| Wykresy strony głównej | z , , , z (przerywana); /, , , – wg szablonu stron | Szablon; wykres ukryty w „Układ raportu” nie jest drukowany. |
| Kolumna klasyfikacji | Warstwy z kolorem i symbolem strefy (albo nazwą warstwy); tytuł „Robertson (2010)” albo „Marr (PN)”; pasek rodzaju gruntu przy lewej krawędzi: żółty P, różowy S, zielony O | Strona z klasyfikacją (pierwszy rząd). Przy „Uwzględnij litologię otworu referencyjnego” – „Litologia” z otworu. |
| „Profil porównawczy” | Litologia otworu referencyjnego obok klasyfikacji | Opcja „Profil porównawczy…” i otwór z warstwami. |
| Średnie warstw | Czerwone odcinki średnich (przerywane = korekta ręczna), opcjonalnie z etykietą wartości | Opcje „Średnie warstw…” i „Etykiety wartości średnich warstw”. |
| Wartości poza osią | Opis liczbowy ze strzałką „→” | „Przekroczenie zakresu co [m]” > 0. |
| Poziomy charakterystyczne | Linie poziomów z „Lokalizacji” | Gdy zdefiniowane. |
| Przypis | „Parametry wyznaczone z korelacji (wartości wyprowadzone, nie oznaczenia bezpośrednie). Strefy SBTn wg Robertsona (2010).” (albo „Klasyfikacja wg adaptacji nomogramu Marra (PN), Rf = fs/qc.”), „Zwierciadło wody: … m.”, przesunięcie profilu porównawczego, metody nadpisane w warstwach, „Stożek: nr …; kalibracja …; a = …; b = … (ft = fs − u2·b); Ac = …; As = …; filtr …; ciecz: …”, „Zera (przed/po): qc …/… MPa; fs …/… kPa; u2 …/… kPa” | Elementy tylko przy wypełnionych danych. |
| Tabelka | „Temat”, „Data wykonania”, „Typ sondy”, „Otwór referencyjny”, „Skala”, „Zleceniodawca”, nazwa sondowania, „Rzędna”, „Współrzędna X/Y”, „Układ odniesienia”, logo i dane firmy, „Załącznik nr”, „Strona i/n · a–b m” | Zawsze. |
Strona „Wyniki sondowania CPT – klasyfikacja:” – nomogram Robertsona (2010) SBTn i nomogram Robertsona (2016) z punktami pomiarowymi oraz tabela „Strefa (2016)”, „Opis”, „Udział punktów” (CCS, CC, CD, TC, TD, SC, SD). Przypis: „Robertson (2010): strefy SBTn wg wskaźnika Ic. Robertson (2016): IB = 100(Qtn + 10)/(Qtn·Fr + 70) – granice 22 i 32; CD = (Qtn − 11)(1 + 0,06Fr)^17 – granica 70 (linia przerywana).”

Strona „Wyniki badań rozpraszania:” – do 3 badań na stronę: „Głębokość = … m”, wykres i wartości ueq, ui, u50, t50, ch, kh, „t1–t2 = …; Ir = …; A = … cm²”; przypis z wzorami Teh i Houlsby (1991) i Robertsona (2010). Drukowana, gdy włączono „Strona z badaniami rozpraszania na karcie” i badanie ma co najmniej 2 odczyty.
Arkusz parametrów pośrednich (opcjonalny) – , , /, , , / z przypisem „Parametry pośrednie (Robertson 2009, 2010): …”.
Tabela parametrów warstw (strona z szablonu) – do 40 warstw na stronę; kolumny do wyboru: Nr, Strop, Spąg, Grubość, Rodzaj, Strefa SBTn, Nazwa, Liczba pkt, γ, qc, fs, u2, Rf, qt, σv0, Bq, Fr, Qt, Ic, ID, IL, OCR, φ′, c′, su, M, σ′p, K0, St, Vs, G0 i formuły.
Przykład karty z własnym szablonem stron (CPTU-2: dwie strony, w kolorze czerwonym, strona z , , ):


Interpretacja i obliczenia
Jednostki wejścia: [m], i [MPa], [kPa]. W obliczeniach MPa, kN/m³, = logarytm dziesiętny, – naturalny. Numery punktów odpowiadają podręcznikowi GIMSGEO.
Które punkty są interpretowane
- punkty z i , posortowane po głębokości,
- pomijane: MPa (przewiert 0,0011 i brak pomiaru 0,001) oraz punkty płytsze niż „Głębokość podwiertu”,
- do obliczeń: MPa; brak = 0.
Korekta stożka mechanicznego:
Korekta głębokości (tylko stożek elektryczny): punkt dostaje punktu . W trybie automatycznym maksymalizuje współczynnik korelacji Pearsona między a (Jaksa i in. 2000), przy , gdzie – średni krok pomiaru; wymaga co najmniej 10 punktów. W trybie stałym , – „Przesunięcie fs [cm]”.
Parametry podstawowe
Skorygowany opór stożka (pkt 1):
Skorygowane tarcie na tulei (gdy „Uwzględnij b w obliczeniach”):
Współczynnik tarcia (pkt 2):
Ciężar objętościowy (pkt 3, Robertson i Cabal 2010), przycięty do 12–23 kN/m³:
Przy źródle „Tabela stref SBTn” – γ strefy punktu (domyślnie 18, strefa 8 – 19 kN/m³). γ wyznaczony w punkcie działa na odcinek do następnego punktu (bez zależności kołowej).
Naprężenia i u0
Ciśnienie [kPa]:
- tabela – interpolacja liniowa; poniżej ostatniego punktu ; powyżej pierwszego ,
- bez tabeli: dla , inaczej 0; – „Zwierciadło wody [m]” albo pierwsze zwierciadło z otworu referencyjnego,
- bez zwierciadła: .
Parametry znormalizowane
Znormalizowany opór stożka (pkt 4) i znormalizowany współczynnik tarcia (pkt 5):
Parametr ciśnienia wody w porach (pkt 7) – liczony, gdy :
Znormalizowany opór , wykładnik i wskaźnik (pkt 6, Robertson 2009) – iteracyjnie, start , do (maks. 50 iteracji):
( w nie mniejsze niż , .)
Klasyfikacja – Robertson (2010) SBTn
Strefa punktu (kolejność sprawdzania z kodu):
- strefa 1 (wrażliwe), gdy ;
- strefy 8 / 9 (bardzo zwięzłe), gdy i (granica Robertsona 1990): strefa 8 dla , inaczej 9;
- pozostałe wg :
| Strefa | Symbol | Grunt | Spoisty | |
|---|---|---|---|---|
| > 3,6 | 2 | Org. | Grunty organiczne | tak |
| 2,95–3,6 | 3 | I-Gπ | Iły do iłów pylastych, gliny | tak |
| 2,6–2,95 | 4 | Gp-Iπ | Pyły do iłów pylastych | tak |
| 2,05–2,6, < 32 | 5 | Pπ-Πp | Pyły piaszczyste (spoiste) | tak |
| 2,05–2,6, | 5.1 | Pπ-Πp | Piaski pylaste (niespoiste) | nie |
| 1,31–2,05 | 6 | P-Pπ | Piaski do piasków pylastych | nie |
| ≤ 1,31 | 7 | P-Po/Ż | Piaski, pospółki, żwiry | nie |
| – | 1 | St Π-I | Wrażliwe pyły i iły | tak |
| – | 8 | P-Pg | Zagęszczone piaski do piasków gliniastych | nie |
| – | 9 | Pzw Pg-Gp | Bardzo zwięzłe grunty drobnoziarniste | tak |
Podział strefy 5 wg zmodyfikowanego wskaźnika (Robertson 2016):
Rodzaj gruntu punktu (spoisty/niespoisty) wynika kolejno z: rodzaju wymuszonego dla warstwy → litologii otworu referencyjnego (przy „Uwzględnij litologię…”) → strefy.
Klasyfikacja – adaptacja nomogramu Marra (PN)
Strefa z współczynnika tarcia liczonego od (granice wewnętrzne należą do strefy wyższej):
| [%] | Strefa | Symbol | Grunt | Spoisty |
|---|---|---|---|---|
| < 0,4 | M0 | Rf < 0,4 % | poza nomogramem | nie |
| 0,4–0,67 | M1 | Pr-Ps | Piaski grube do piasków średnich | nie |
| 0,67–1,0 | M2 | Ps-Pd | Piaski średnie do piasków drobnych | nie |
| 1,0–2,2 | M3 | Pd-Pπ | Piaski drobne do piasków pylastych | nie |
| 2,2–4,0 | M4 | Gp-Gπ | Gliny piaszczyste do glin pylastych | tak |
| 4,0–10,0 | M5 | I-Iπ | Iły do iłów pylastych | tak |
| > 10 | M6 | Rf > 10 % | poza nomogramem | tak |
Klasyfikacja – Robertson (2016)
Na stronie nomogramów punkty klasyfikowane są wg zachowania gruntu:
Dylatancyjny, gdy . → SD/SC (grunt piaszczysty dylatancyjny/kontraktywny), → TD/TC (przejściowy), → CD/CC (ilasty), a kontraktywny z → CCS (ilasty kontraktywny, wrażliwy).
Stopień zagęszczenia ID (grunty niespoiste)
Liczony dla punktów niespoistych, z , wynik przycięty do 0–1 (pkt 9).
- Kulhawy i Mayne 1990:
- Baldi 1986 (wg Lunne i in. 1997, piaski NC i OC), i w kPa:
- Jamiołkowski 2001:
- PN-B-04452 ( [MPa], wg CPT-Star 4):
Przykład z testów: = 3,38 MPa → = 0,210; 19,09 MPa → 0,743; 7,514 MPa → 0,456.
Kąt tarcia φ′
Grunty niespoiste (pkt 10):
- Kulhawy i Mayne 1990:
- Robertson i Campanella 1983:
- Schmertmann 1978 (aproksymacja nomogramu, w %):
- NTH:
- Eurokod 7 (PN-EN 1997-2): ( [MPa]; np. 10 MPa → 36,5°)
- PN-B-04452 (tablica odtworzona z przykładów CPT-Star, do weryfikacji z normą), [MPa]:
| < 5 | 30° |
| 5–10 | |
| 10–20 | |
| > 20 | 45° |
Grunty spoiste – zmodyfikowany model NTH (Sandven 2016, Ouyang i Mayne 2018, 2019): z przedziału 10–50° spełniający (bisekcja, 60 kroków); wg pkt 11 (w MPa), :
Brak rozwiązania w 10–50° → puste.
Spójność efektywna c′ (grunty spoiste)
- Sorensen i Okkels 2013: [kPa]
- Mayne 2016: [kPa]
- c′ = 0
Stopień plastyczności IL (grunty spoiste)
Wynik przycięty do −0,5…1,5 (pkt 12); [MPa].
- GEOTEKO: , = 0,35 (strefa 5), 0,25 (strefy 1, 2, 4), 0,18 (pozostałe),
- PN-B, model 1:
- PN-B, model 2:
- PN-B, model 3:
Modele 2 i 3 są ograniczone wartościami wzorów 1 i 3 PN-B (wynik między a ).
- PN-B-04452 (algorytmy 1–3) – , tylko dla stożka elektrycznego:
| Algorytm | |||
|---|---|---|---|
| 1 | > 30 % | 0,242 | 0,427 |
| 2 | 10–30 % | 0,518 | 0,653 |
| 3 | < 10 % | 0,729 | 0,736 |
Wytrzymałość na ścinanie su (grunty spoiste i organiczne)
| Metoda | |
|---|---|
| Robertson 2012 | |
| SHANSEP (DeGroot 2014) | |
| GEOTEKO | |
| Wartość stała | pole „Nkt” (domyślnie 14) |
| PN-B-04452 | podane albo środek zakresu genezy (tabela niżej) |
Tabela wg PN-B-04452 (wg CPT-Star; tekst normy do weryfikacji):
| Geneza | typowe [MPa] | |
|---|---|---|
| Gliny pokrywowe i zwałowe zlodowacenia Wisły nieskonsolidowane lodowcem | 12–25 | 0,5–2,5 |
| Gliny zwałowe starsze skonsolidowane | 12–20 | 1,5–7 |
| Utwory zastoiskowe czwartorzędowe – iły pylaste, gliny pylaste | 6–15 | 1,2–3,5 |
| Iły plioceńskie i mioceńskie | 8–14 | 1,3–4,5 |
| Lessy | brak danych – liczone tylko przy wpisanym | – |
| Gytie | 1–6 | 0,2–4 |
OCR i σ′p
- Mayne 2009 (wszystkie grunty), , [MPa]:
- Powell 1988 (tylko grunty spoiste; niespoiste – Mayne 2009): , domyślnie 0,33.
Moduł edometryczny M
- Robertson 2009: , gdzie dla , a dla
- Kulhawy i Mayne 1990:
- Eurokod 7 (tabl. D.2): , wg strefy SBTn (grunt organiczny wymuszony – jak strefa 2):
| Strefa | |
|---|---|
| 1 | 3 |
| 2 | 1,5 |
| 3 | : ; : ; : 1 |
| 4 | : ; : ; : 1,5 |
| 5, 5.1, 9 | : ; : ; : 1 |
| 6, 7, 8 | : 2; : 1,5 |
Tabela odpowiada podręcznikowi GIMSGEO (s. 69). Przy = 2 MPa wartości α w strefach 4 (2,0 → 1,5) i 5/9 (3,0 → 2,0) zmieniają się skokowo (do weryfikacji z tabl. D.2 PN-EN 1997-2).
Pozostałe parametry
- (Mayne 1991, grunty niespoiste), , [MPa]:
- Wrażliwość (Schmertmann 1978, grunty spoiste):
- Prędkość fali poprzecznej (Robertson 2009, wszystkie grunty, gdy ): [m/s],
- Moduł ścinania: [MPa]
- Współczynnik filtracji (Robertson 2010/2015): dla , dla [m/s]
- Współczynnik konsolidacji: [m²/s]
Objaśnienie i w aplikacji zaznacza, że korelacja dotyczy gruntów młodych, niecementowanych (holocen–plejstocen).
Wydzielanie warstw
Algorytm wyrównania (pkt 18 GIMSGEO):
- Średnia ruchoma i w oknie punktów (symetrycznie); → 7 punktów (elektryczny) albo 1 (mechaniczny, bez wygładzania). Z wygładzonych wartości liczona jest strefa SBTn; dla Marra – z wygładzonych i .
- Grupowanie: kolejne punkty tworzą warstwę, dopóki mają tę samą strefę (wg metody klasyfikacji) i ten sam rodzaj gruntu; nowa warstwa zaczyna się też na każdej granicy zadanej (otwór referencyjny, granice własne).
- Cienkie warstwy: dopóki istnieje warstwa o miąższości (od pierwszego do ostatniego punktu) < , jest łączona wg reguły: „Do sąsiedniej z większą liczbą punktów”; „Spoiste do spoistych…” – do sąsiada tego samego rodzaju, jeśli tylko jeden z sąsiadów go ma; „50 % do górnej, 50 % do dolnej” – punkty powyżej połowy odległości do stropu następnej warstwy idą do górnej, reszta do dolnej (warstwy skrajne – do jedynego sąsiada).
- Stropy: pierwszy punkt warstwy (pierwsza warstwa od 0); z zaokrąglaniem – granica zadana albo punkt zaokrąglone do 0,1 m (połowy w górę). Spąg ostatniej warstwy = ostatni punkt.
- Średnie z wartości oryginalnych (nie wygładzonych): strefa = najczęstsza; warstwa spoista, gdy co najmniej połowa punktów jest spoista; organiczna, gdy co najmniej połowa punktów ma wymuszony grunt organiczny. , , , , , , – średnie tylko z punktów zgodnych z rodzajem warstwy.
„Tylko granice własne” pomija kroki 1–3 (warstwy wyłącznie z granic). Punkt należy do warstwy, gdy strop ≤ z < spąg (ostatnia warstwa – włącznie ze spągiem).
Statystyka warstw
Dla wartości punktowych warstwy:
– kwantyl rozkładu t-Studenta dla poziomu ufności 90/95/99 %. Dla i średnich skorygowanych ręcznie i przedziału nie ma.
Badania rozpraszania – wzory
Prosta dopasowana metodą najmniejszych kwadratów do punktów z (co najmniej 2):
– pierwsze przecięcie krzywej z (interpolacja liniowa po ). Współczynnik konsolidacji (Teh i Houlsby 1991, filtr ) i filtracji (Robertson 2010):
– pole stożka [cm²], [MPa] z interpretacji CPT w najbliższym punkcie.
Kategoria badania
Wzory i progi – w sekcji Kategoria badania. Nachylenie z kanałów: , a bez kanału wypadkowego (największa wartość w sondowaniu).
Domyślne grunty stref
Gdy słownik gruntów nie przypisuje gruntom stref CPT, przy tworzeniu warstw otworu i w stratygrafii używane są grunty domyślne (PN-86):
| Strefa SBTn | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 5.1 | 6 | 7 | 8 | 9 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Grunt | i | nm | i | ipi | pi | ppi | pd | po | pg | gz |
| Strefa Marra | M1 | M2 | M3 | M4 | M5 |
|---|---|---|---|---|---|
| Grunt | pr | ps | pd | gp | i |
Literatura
Robertson P.K. (1990, 2009, 2010, 2016); Robertson i Cabal (2010, 2015) – Guide to Cone Penetration Testing; Lunne, Robertson, Powell (1997) – Cone Penetration Testing in Geotechnical Practice; Kulhawy i Mayne (1990); Baldi i in. (1986); Jamiołkowski i in. (2001); Robertson i Campanella (1983); Schmertmann (1978); Mayne (1991, 2009, 2016); Powell (1988); Sorensen i Okkels (2013); DeGroot (2014); Teh i Houlsby (1991); Jaksa i in. (2000); Ouyang i Mayne (2018, 2019); Sandven (2016); PN-B-04452:2002; PN-EN 1997-2:2009; PN-EN ISO 22476-1; podręcznik GIMSGEO (s. 55–70); instrukcja CPT-Star.
Typowe problemy
| Komunikat | Przyczyna | Co zrobić |
|---|---|---|
| „Brak wyników pomiarów – nie można wygenerować karty” | Mniej niż 2 pełne odczyty. | Wpisz albo zaimportuj pomiary. |
| „Ujemne wartości fs w n punktach – sprawdź dane” | Ujemne z rejestratora. | „Koryguj fs < 0”. |
| „Zaznaczono uwzględnienie otworu referencyjnego, ale nie wybrano otworu” | Włączone „Uwzględnij litologię…”, brak otworu. | Wybierz „Otwór referencyjny” albo wyłącz opcję. |
| „Niepełne odczyty w n wierszach – pominięte w obliczeniach” | Wiersze bez z, qc lub fs (Qc, Qc+Qs). | Uzupełnij albo „Usuń puste poziomy”/usuń wiersze. |
| „Qc+Qs mniejsze od Qc w n wierszach – fs przyjęte 0” | Błędny odczyt Begemanna. | Sprawdź odczyty manometru. |
| „Data kalibracji stożka jest późniejsza niż data badania” | Pomyłka w datach. | Popraw „Data kalibracji” albo „Data”. |
| „Brak współrzędnych – badanie nie pojawi się na mapie ani w przekrojach” | Brak X, Y. | Uzupełnij „Lokalizację”. |
| „Rzędna nie została wypełniona” | Brak rzędnej. | Wpisz „Rzędna [m n.p.m.]”. |
| „Brak daty badania”, „Nie podano operatora” | Puste pola. | Uzupełnij „Dane ogólne”. |
| „Nie przypisano kolumny: z / qc / fs” | Import – brak przypisania kolumny. | Wybierz kolumnę w oknie importu. |
| „Nie znaleziono danych pomiarowych” | Plik bez rozpoznanych liczb. | Zmień „Pomiń wierszy na początku”, kolumny lub separator pliku. |
| „Brak sondowań z wynikami” | Eksport bez interpretowanych punktów. | Dodaj pomiary. |
| „Warstwa a–b m: Rf(qc) < 0,4 % – poza nomogramem Marra” | Klasyfikacja Marra poza zakresem. | Wymuś rodzaj gruntu warstwy albo użyj klasyfikacji Robertsona. |
| „… – brak danych o Nk; wpisz Nk, inaczej su nie jest liczone” | Geneza „Lessy” bez . | Wpisz „Nk”. |
| „Za mało punktów w przedziale t1–t2 do wyrównania prostej u(√t)” | Rozpraszanie – zły przedział. | Zmień t1, t2. |
| „Krzywa nie osiąga u50 – wydłuż badanie albo zmień ueq” | Rozpraszanie niezakończone. | Popraw ueq. |
| Puste , w warstwie piaszczystej / puste w glinie | Parametr nie dotyczy rodzaju gruntu. | Zgodnie z założeniem; ewentualnie wymuś „Rodzaj gruntu” warstwy. |
| Puste w badaniu rozpraszania | Brak na głębokości badania. | Sprawdź pomiary CPT na tej głębokości. |