33. Migracja zanieczyszczeń
Czas przesączania zanieczyszczeń przez strefę aeracji (Witczak i Żurek, Bindeman, Macioszczyk) oraz podatność wód podziemnych na zanieczyszczenie metodami AVI i DRASTIC/SINTACS – dla każdego otworu, z klasyfikacjami, kartą wyników i mapami DXF.
W aplikacji: Obliczenia → Migracja zanieczyszczeń
Wstęp
Moduł „Migracja zanieczyszczeń” ocenia, jak szybko zanieczyszczenie z powierzchni terenu dotrze do pierwszego zwierciadła wód podziemnych i jak bardzo wody te są podatne na zanieczyszczenie. Liczy dla każdego otworu osobno:
| Wielkość | Metoda | Wynik |
|---|---|---|
| Czas przesączania pionowego | Witczak i Żurek (1994) | lata |
| Czas przesączania pionowego | Bindeman | lata |
| Czas przesączania pionowego | Macioszczyk (1999) | lata |
| Wskaźnik podatności | AVI – Aquifer Vulnerability Index (Van Stempvoort i in. 1992) | lata |
| Indeks podatności | DRASTIC/SINTACS (Aller i in. 1987, Civita i De Maio 2004) | – |
Wyniki są od razu klasyfikowane według sześciu skal podatności: Kleczkowski 1990, Duda i in. 2011 (dla czasu przesączania), Stempvoort 1992 (dla AVI) oraz Engel i Navulur 1999, PIG 2007 i Corniello 2004 (dla indeksu DRASTIC).
Metodyka i tabela parametrów gruntów odpowiadają rozdziałowi „Migracja zanieczyszczeń” podręcznika GIMSGEO (s. 130–138).
Skąd moduł bierze dane. Przycisk „Pobierz warstwy” odczytuje z otworów zlecenia (moduł „Otwory”):
- wydzielenia gruntów (strop, spąg, symbol gruntu),
- pierwsze nawiercone zwierciadło wody (głębokość „od”) – wyznacza spąg strefy aeracji,
- współczynnik filtracji wydzielenia, jeśli wpisano go w parametrach warstwy otworu lub w warstwie geotechnicznej (parametr „k” [m/s]).
Pozostałe współczynniki (, , , a gdy brak własnego – także ) moduł dobiera z tabeli gruntów (patrz Tabela parametrów gruntów). Wszystko można później poprawić ręcznie w tabeli.
Dokąd oddaje wyniki. Karta PDF (2 strony, załącznik do dokumentacji), arkusz XLSX (warstwy i wyniki), mapa DXF rozkładu wybranej wielkości z warstwicami oraz mapa DXF klas podatności (wypełnione strefy z legendą). Do map potrzebne są współrzędne otworów.
Uwaga. Moduł nie korzysta z wyników próbnych pompowań ani z laboratorium. Jeśli masz pomierzone – wpisz je w parametrach warstwy otworu albo bezpośrednio w kolumnie „k [m/s]” tabeli.
Układ ekranu

- „Dodaj” – tworzy nowe obliczenie o nazwie „Migracja N” z wartościami domyślnymi: P = 600 mm, T = 0 %, bez otworów i warstw.
- Lista obliczeń – nazwa i podpis „N otworów · P = … mm” (liczba różnych otworów w tabeli warstw i opad roczny). Kliknięcie otwiera obliczenie w edytorze. Nad listą jest pole „Szukaj na liście” i filtr („Wszystkie”, „Z uwagami”).
- „Akcje” (⋯) – menu pozycji, m.in. „Kopiuj / przenieś do zlecenia…”.
- Kosz przy pozycji – usuwa obliczenie (po potwierdzeniu „Usunąć: …?”). Pozycja trafia do kosza na 30 dni.
- „Nazwa” – nazwa obliczenia; pojawia się w nagłówku karty („Wyniki obliczeń migracji zanieczyszczeń:
”). Obok etykieta „obliczenie”. - „Historia” – historia zmian obliczenia z możliwością przywrócenia wersji (wymaga połączenia z internetem).
- „Parametry” – opad, nachylenie terenu i wagi DRASTIC.
- „Otwory” – wybór otworów i pobieranie warstw.
- „Warstwy i współczynniki” – tabela warstw z parametrami obliczeniowymi. Pod nią (niewidoczna na zrzucie) sekcja „Wyniki”.
- „Podgląd PDF” – podgląd karty wyników (nieaktywny, dopóki tabela warstw jest pusta).
- „Generuj karty…” – karty wielu obliczeń naraz, z numeracją załączników.
- „Kopiuj / przenieś…” – kopiowanie lub przenoszenie obliczeń widocznych na liście do innego zlecenia.
- „Kosz” – usunięte obliczenia (przywracanie).
Zmiany zapisują się automatycznie. Wyniki przeliczają się po każdej zmianie w tabeli warstw lub opuszczeniu pola parametru.
Wprowadzanie danych
Parametry

- „Opad roczny P [mm]” – średni roczny opad atmosferyczny.
- „Nachylenie terenu T [%]” – spadek powierzchni terenu, do rangi topografii DRASTIC.
- „WD” … „WC” – siedem wag DRASTIC (WD, WR, WA, WS, WT, WI, WC), edytowalne.
- „WC” – ostatnia waga (przewodność warstwy wodonośnej).
- „Domyślne” – przywraca wagi Aller i in. (1987): 5, 4, 3, 2, 1, 5, 3. Przycisk jest nieaktywny, dopóki żadnej wagi nie zmieniono.
- Pola wyboru otworów – P-1, P-2, … (opis w sekcji Otwory).
- „Zaznacz tylko otwory z wodą (N)”.
- „Pobierz warstwy”.
| Pole | Jednostka | Opis | Uwagi |
|---|---|---|---|
| „Opad roczny P [mm]” | mm | Opad roczny ; w obliczeniach przeliczany na m/rok () | Domyślnie 600. Pusty lub błędny wpis – zostaje poprzednia wartość. |
| „Nachylenie terenu T [%]” | % | Nachylenie do rangi | Domyślnie 0. Pusty lub błędny wpis – 0. |
| „WD” | – | Waga głębokości do zwierciadła | Domyślnie 5 |
| „WR” | – | Waga zasilania (infiltracji) | Domyślnie 4 |
| „WA” | – | Waga ośrodka wodonośnego | Domyślnie 3 |
| „WS” | – | Waga gleby | Domyślnie 2 |
| „WT” | – | Waga topografii | Domyślnie 1 |
| „WI” | – | Waga strefy aeracji | Domyślnie 5 |
| „WC” | – | Waga przewodności warstwy wodonośnej | Domyślnie 3 |
Wartości zatwierdzasz, opuszczając pole (Tab lub kliknięcie obok). Pusty lub nieliczbowy wpis wagi przywraca jej wartość domyślną. W polach liczbowych można używać przecinka dziesiętnego.
Pod wagami jest przypomnienie znaczenia liter: „D – głębokość do wody, R – infiltracja, A – ośrodek wodonośny, S – gleba, T – nachylenie terenu, I – strefa aeracji, C – przewodność”.
Uwaga. Zmienione wagi wpływają na indeks DRASTIC w tabeli wyników, w XLSX, na karcie i na mapach. Nagłówki tabeli rang na karcie („DR ×5”, „RR ×4” …) i wzór w stopce karty pokazują jednak zawsze wagi domyślne (patrz Typowe problemy).
Otwory
Sekcja pokazuje wszystkie otwory zlecenia jako pola wyboru (na zrzucie powyżej znaczniki 6–8).
- Pola wyboru otworów – określają, z których otworów „Pobierz warstwy” pobierze dane. Bez zaznaczenia – wszystkie otwory.
- „Zaznacz tylko otwory z wodą (N)” – zaznacza wyłącznie otwory, w których wpisano co najmniej jedno zwierciadło wody (N – ich liczba). Zastępuje dotychczasowe zaznaczenie. Przycisk jest nieaktywny, gdy w zleceniu nie ma otworu ze zwierciadłem.
- „Pobierz warstwy” – buduje od nowa tabelę „Warstwy i współczynniki” z zaznaczonych otworów.
Uwaga. Zaznaczanie otworów nie zmienia wyników samo z siebie – wyniki liczą się z tabeli warstw. Po zmianie zaznaczenia kliknij „Pobierz warstwy”. Pobranie zastępuje całą tabelę, także ręczne poprawki współczynników.
Podpowiedź pod przyciskami: „Bez zaznaczenia – wszystkie otwory. Strefa aeracji do pierwszego zwierciadła wody; k z parametrów warstwy, w pozostałych przypadkach z tabeli podręcznika.”
Jak działa „Pobierz warstwy” (dla każdego wybranego otworu):
- Otwory bez wydzieleń gruntów są pomijane.
- Głębokość zwierciadła = najmniejsza głębokość „od” spośród zwierciadeł wpisanych w otworze. Gdy otwór nie ma zwierciadła – = spąg ostatniego wydzielenia (dno otworu).
- Każde wydzielenie, którego strop leży powyżej , trafia do tabeli jako warstwa strefy aeracji (strefa „A”), przycięta od dołu do .
- Wydzielenie, w którym leży zwierciadło (strop ≤ < spąg), trafia dodatkowo jako warstwa wodonośna (strefa „W”) od do swojego spągu. Tylko gdy otwór ma zwierciadło.
- Kolumna „Grunt” dostaje nazwę z tabeli parametrów gruntów (np. „Piasek średni”), a gdy jej brak – symbol z otworu.
- , , – z tabeli gruntów; – z parametru „k” warstwy otworu lub warstwy geotechnicznej, a gdy go brak – z tabeli gruntów.
Grunt dobierany jest po symbolu: najpierw dokładna nazwa gruntu z rejestru symboli (np. „ps” → „Piasek średni”, „Gp” → „Glina piaszczysta”, „H” → „Humus”), a gdy jej nie ma w tabeli – grunt o tej samej pierwszej części nazwy (np. „Piasek …”).
Po pobraniu pojawia się komunikat „Pobrano warstwy N otworów” albo ostrzeżenie „Brak parametrów dla:

- Tabela po pobraniu (14 wierszy, przewijana): P-1 i P-2 (ze zwierciadłem) mają warstwy „A” i jedną warstwę „W”; P-3 i P-4 (bez zwierciadła) – tylko warstwy „A” do dna otworu (wyniki tych otworów – na zrzucie sekcji „Wyniki” poniżej, z gwiazdką przy D).
Warstwy i współczynniki

- Tabela warstw – jeden wiersz = jedna warstwa jednego otworu. Wiersz z „+” na końcu dodaje nowy wiersz.
- „Eksport XLSX” – arkusz z dwiema zakładkami: „Warstwy” i „Wyniki” (nieaktywny przy pustej tabeli).
- Kosz w wierszu („Usuń wiersz N”) – usuwa wiersz.
- „Wyczyść” – usuwa wszystkie wiersze. Obok – liczba wierszy.
| Kolumna | Jednostka | Opis | Uwagi |
|---|---|---|---|
| „Otwór” | – | Nazwa otworu | Wiersze grupowane po nazwie: każda różna nazwa = osobny wynik. Wiersze bez nazwy otworu są pomijane. Do map nazwa musi się zgadzać z nazwą otworu w zleceniu. |
| „Od [m]” | m p.p.t. | Strop warstwy | |
| „Do [m]” | m p.p.t. | Spąg warstwy | Miąższość = Do − Od; warstwy o miąższości ≤ 0 są pomijane |
| „Grunt” | – | Nazwa gruntu | Tylko opis (na kartę); nie zmienia współczynników – po zmianie gruntu popraw , , , ręcznie |
| „Strefa (A/W)” | – | „A” – strefa aeracji, „W” – warstwa wodonośna | Wielkość liter bez znaczenia; puste = „A”. Z warstwy „W” brane jest tylko (pierwszy wiersz „W” otworu). |
| „w [-]” | – | Wskaźnik infiltracji efektywnej | Pusty = 0 |
| „wo [-]” | – | Wilgotność objętościowa | Pusty = 0 |
| „k [m/s]” | m/s | Współczynnik filtracji | Pusty w warstwie „A” = m/s. Można wpisać 6e-7. |
| „ne [-]” | – | Porowatość efektywna | Pusty = 0 |
Tabelę obsługujesz jak arkusz: zaznacz komórkę i wklej (Ctrl+V) blok skopiowany z Excela (dodaje brakujące wiersze), Enter lub F2 – edycja, strzałki i Tab – nawigacja, Delete – czyszczenie komórki.
Głębokość do zwierciadła dla otworu moduł bierze z tabeli: = największa wartość „Do” spośród warstw strefy „A”.
Wyniki

- „Wielkość na mapie” – wielkość eksportowana na mapy DXF.
- „Cięcie warstwic” – odstęp warstwic na „Mapie DXF” (domyślnie 5, w jednostkach wybranej wielkości).
- „Mapa DXF” – mapa rozkładu wybranej wielkości z warstwicami.
- „Klasyfikacja mapy klas” – skala klas podatności dla „Mapy klas DXF”.
- „Mapa klas DXF” – mapa stref klas podatności z legendą.
- Tabela wyników – jeden wiersz na otwór.
- Przypis – pojawia się, gdy któryś otwór nie ma warstwy „W”: „* Brak zwierciadła w otworze – strefa aeracji do dna otworu, brak k warstwy wodonośnej (AR, CR pominięte).”
Oba przyciski map są nieaktywne, gdy wyniki obejmują mniej niż 3 otwory (np. dane demonstracyjne „Podatność – teren hali” mają tylko P-1 i P-2 – dlatego na zrzucie wcześniej pobrano warstwy z czterech otworów).
| Kolumna tabeli | Jednostka | Znaczenie |
|---|---|---|
| „Otwór” | – | Nazwa otworu |
| „D [m]” | m | Głębokość do zwierciadła (spąg strefy aeracji); „*” – brak warstwy „W” |
| „ta W–Ż [lata]” | lata | Czas przesączania wg Witczaka i Żurka |
| „ta Bindeman” | lata | Czas przesączania wg Bindemana |
| „ta Macioszczyk” | lata | Czas przesączania wg Macioszczyka |
| „AVI c [lata]” | lata | Wskaźnik AVI |
| „DRASTIC P” | – | Indeks DRASTIC (zaokrąglony do jedności) |
| „Klasa (Kleczkowski)” | – | Klasa podatności z Witczaka i Żurka |
| „Klasa (PIG 2007)” | – | Klasa podatności z indeksu DRASTIC |
Wartości ≥ 10 000 są pokazywane w zapisie wykładniczym, wartości < 1 – z dwiema cyframi znaczącymi, „—” oznacza brak wyniku (np. nieskończony czas przy zerowej infiltracji).
Lista „Wielkość na mapie”

| Opcja | Wielkość | Miejsca po przecinku na mapie | Dostępne klasyfikacje mapy klas |
|---|---|---|---|
| „Czas przesączania – Witczak i Żurek [lata]” (domyślna) | W–Ż | 1 | Kleczkowski 1990, Duda i in. 2011 |
| „Czas przesączania – Bindeman [lata]” | Bindeman | 1 | Kleczkowski 1990, Duda i in. 2011 |
| „Czas przesączania – Macioszczyk [lata]” | Macioszczyk | 1 | Kleczkowski 1990, Duda i in. 2011 |
| „AVI – wskaźnik c [lata]” | 1 | Stempvoort 1992 | |
| „Indeks DRASTIC” | 0 | PIG 2007, Engel i Navulur 1999, Corniello 2004 |
Lista „Klasyfikacja mapy klas”
Lista pokazuje tylko klasyfikacje pasujące do wielkości wybranej w „Wielkość na mapie”; domyślna jest pierwsza z nich. Po zmianie wielkości na taką, do której wybrana klasyfikacja nie pasuje, lista wraca do pierwszej pozycji.

„Mapa DXF” – rozkład wielkości z warstwicami
Plik migracja_mapa_<wielkość>.dxf (np. migracja_mapa_witczak.dxf). Na zrzucie poniżej – podgląd zawartości pobranego pliku (otwarty poza aplikacją) dla czasu przesączania wg Witczaka i Żurka, cięcie warstwic 1 rok, otwory P-1…P-4 zlecenia „Hala”. Opisy mają stałą wysokość 1,5 m, więc na terenie o boku ok. 100 m są drobne – w programie CAD powiększ je w razie potrzeby.

| Warstwa DXF | Zawartość | Kolor (ACI) |
|---|---|---|
| OTWORY | Okrąg w miejscu otworu (promień 0,4 h) | 7 |
| OPISY | Nazwa otworu (wysokość h) i tytuł mapy (= nazwa wielkości, wysokość 1,4 h) nad lewym górnym otworem | 7 |
| WARTOSCI | Wartość wielkości pod nazwą otworu (wysokość 0,8 h; „—” przy braku wyniku) | 5 |
| WARSTWICE | Warstwice (polilinie) co „Cięcie warstwic” | 1 |
| WARSTWICE_OPIS | Wartość warstwicy w środku linii (tylko dla linii o więcej niż 4 wierzchołkach) | 1 |
Wysokość tekstu = 1,5 jednostki rysunku (m). Mapa jest w układzie współrzędnych zlecenia: oś X rysunku = wschód (Y geodezyjne), oś Y rysunku = północ (X geodezyjne). Współrzędne otworów są brane z modułu otworów i przeliczane do układu płaskiego zlecenia (domyślny układ, gdy zlecenie go nie ma).
„Mapa klas DXF” – strefy podatności
Plik migracja_klasy_<klasyfikacja>.dxf (np. migracja_klasy_kleczkowski.dxf).

| Warstwa DXF | Zawartość |
|---|---|
| KLASY | Wypełnienia (SOLID) w kolorze klasy – siatka interpolacji scalona w poziome pasy tej samej klasy |
| OTWORY | Okręgi otworów |
| OPISY | Nazwy otworów |
| LEGENDA | Tytuł „<wielkość> – |
Obszar mapy to prostokąt obejmujący otwory, powiększony z każdej strony o 5 % większego wymiaru. Siatka ma 80 kolumn; liczba wierszy proporcjonalna do kształtu obszaru (co najmniej 10). Wysokość tekstu = 1/60 szerokości obszaru (co najmniej 1). Legenda leży po prawej stronie mapy.
Kolory klas idą od zielonego (mała podatność) do czerwonego i ciemnoczerwonego (duża podatność): w klasyfikacjach czasu i AVI najmniejsze wartości są czerwone, w klasyfikacjach DRASTIC – największe. W pliku DXF kolory są zapisane jako najbliższe kolory indeksowe ACI z ograniczonej palety aplikacji, dlatego skrajne klasy wychodzą inaczej niż w zamyśle: najwyższa podatność („bardzo duża”, ciemnoczerwony) – jako brązowy (ACI 32), a jasnozielony – jako beżowy (ACI 42); patrz zrzut. Legenda w pliku ma te same kolory co strefy.
Generowanie kart
Podgląd PDF
„Podgląd PDF” otwiera kartę wyników (2 strony A4) z panelem opcji.

- „Edytor” – powrót do edytora.
- „Nr załącznika” – wzorzec numeru; zmienna w
$…$rośnie dla kolejnych kart (np.2.$4$c→ 2.4c, 2.5c…). Pod polem – numer tej karty („Ta karta: …”). - „Język karty” – „Polski” lub „English” (nagłówki, nazwy sekcji, stopka).
- „Skala szarości” – wydruk w odcieniach szarości.
- „Wydruk eko” – bez wypełnień barwnych (kontury i szrafury).
- „PDF” – pobiera kartę jako PDF (
migracja_zanieczyszczen_<nazwa>.pdf). - „DXF (CAD)” – karta jako rysunek DXF.
- „SVG” – grafika wektorowa do wstawienia w raport.
- „PNG” – obraz 300 dpi.
Generuj karty…
„Generuj karty…” w panelu listy tworzy jeden PDF (lub DXF) z kart wielu obliczeń. Na liście są tylko obliczenia z niepustą tabelą warstw.

W oknie zaznaczasz obliczenia („Zaznacz wszystkie”, Shift + klik – zakres), możesz zapisać zestaw („Nazwa zestawu, np. Obiekt A” → „Zapisz zestaw”), ustawić „Nr załącznika”, „Wykaz załączników” („Przypisz numery na stałe”, „Spis załączników (xlsx)”), „Język kart” i „Wydruk” („Kolorowy”, „Skala szarości”, „Eko – bez wypełnień barwnych”). „PDF (N)” i „DXF” generują pliki, „Zamknij” zamyka okno. Szczegóły – w rozdziale o kartach i wydrukach.
Dane na karcie
Karta ma tytuł „Wyniki obliczeń migracji zanieczyszczeń:” z nazwą obliczenia, nagłówek firmy (z danych zlecenia) i numer załącznika.


| Element | Strona | Zawartość |
|---|---|---|
| „Założenia obliczeniowe” | 1 | Tabela Parametr / Symbol / Wartość / Jednostka: „Opad roczny” P [mm], „Nachylenie terenu” T [%], „Liczba otworów” n |
| „Czas przesączania przez strefę aeracji” | 1 | Otwór, D [m] (z „*” przy braku zwierciadła), [m/a] (3 miejsca), W–Ż [lata], Bindeman, Macioszczyk, klasa „Kleczkowski”, klasa „Duda” (obie z W–Ż) |
| „Wskaźniki podatności wód podziemnych” | 1 | Otwór, AVI c, klasa „Stempvoort”, DRASTIC P, klasy „Engel”, „PIG”, „Corniello” |
| „Rangi DRASTIC/SINTACS” | 1 | Otwór, DR, RR, AR, SR, TR, IR, CR (2 miejsca po przecinku, „—” – ranga nieobliczona), P |
| Stopka wzorów | 1 | Wzory Witczaka i Żurka, Bindemana, Macioszczyka, AVI i DRASTIC; „* brak zwierciadła wody” |
| „Warstwy i przyjęte współczynniki” | 2 | Otwór, Od–do [m], Grunt, Strefa („aeracji”/„wodonośna”), w, , k [m/s] (zapis wykładniczy), – najwyżej 48 pierwszych wierszy tabeli |
| Stopka | 2 | „Współczynniki gruntów wg tabeli podręcznika, o ile nie podano w parametrach warstw.” |
Karta jest dostępna, gdy tabela warstw nie jest pusta.
Eksport XLSX
Plik migracja_zanieczyszczen.xlsx:
- zakładka „Warstwy” – kolumny tabeli warstw (Otwór, Od [m], Do [m], Grunt, Strefa (A/W), w [-], wo [-], k [m/s], ne [-]);
- zakładka „Wyniki” – Otwór, D [m], JE [m/rok], ta Witczak–Żurek [lata], ta Bindeman [lata], ta Macioszczyk [lata], Kleczkowski 1990, Duda i in. 2011, AVI c [lata], Stempvoort 1992, DRASTIC P, Engel i Navulur 1999, PIG 2007, Corniello 2004 (wartości bez zaokrągleń).
Interpretacja i obliczenia
Wzory przepisano z kodu modułu (src/lib/migration.ts). Oznaczenia wspólne:
| Symbol | Jednostka | Znaczenie |
|---|---|---|
| m/rok | Opad roczny (pole „Opad roczny P [mm]” / 1000) | |
| m | Miąższość -tej warstwy strefy aeracji (Do − Od) | |
| m | Miąższość strefy aeracji | |
| – | Wskaźnik infiltracji efektywnej warstwy | |
| – | Wilgotność objętościowa warstwy | |
| – | Porowatość efektywna warstwy | |
| m/s | Współczynnik filtracji warstwy (w tabeli); we wzorach przeliczany na m/d lub m/rok | |
| m | Głębokość do zwierciadła wody | |
| % | Nachylenie terenu |
Sumy obejmują warstwy strefy aeracji („A”) danego otworu. Rok = 365,25 doby = 31 557 600 s.
Infiltracja efektywna
Infiltracja efektywna to opad pomnożony przez średni ważony miąższością wskaźnik infiltracji strefy aeracji. Gdy , .
Czas przesączania wg Witczaka i Żurka (1994)
Przy (wszystkie ) czas jest nieskończony („—”).
Czas przesączania wg Bindemana
Suma daje czas w dobach; dzielenie przez 365,25 – w latach. to dobowa infiltracja efektywna przez warstwę (w GIMSGEO zapisana jako z w m/d).
Czas przesączania wg Macioszczyka (1999)
Oznaczenia jak u Bindemana; zamiast porowatości efektywnej – wilgotność objętościowa.
AVI – Aquifer Vulnerability Index (Van Stempvoort i in. 1992)
to opór hydrauliczny strefy aeracji, wyrażony w latach.
Klasyfikacje czasu przesączania i AVI
Mała wartość = duża podatność. Przedziały w kodzie są lewostronnie domknięte (wartość równa granicy należy do klasy wyższej).
Kleczkowski 1990 (wg zasad Fostera i in. 2002, ochrona GZWP) – z :
| [lata] | Klasa podatności |
|---|---|
| < 2 | bardzo duża |
| 2 – 5 | duża |
| 5 – 25 | średnia |
| 25 – 100 | niska |
| ≥ 100 | bardzo niska |
Duda i in. 2011 – z :
| [lata] | Klasa podatności | Charakterystyka (GIMSGEO) |
|---|---|---|
| < 5 | bardzo duża | Ośrodek podatny na większość zanieczyszczeń |
| 5 – 25 | duża | Podatny na wiele typów zanieczyszczeń, oprócz silnie sorbowanych |
| 25 – 50 | średnia | Podatny na niektóre zanieczyszczenia, wprowadzane w sposób ciągły |
| ≥ 50 | niska i bardzo niska | Podatny tylko na zanieczyszczenia konserwatywne, wprowadzane ciągle na dużym obszarze |
Stempvoort 1992 – z AVI :
| [lata] | Klasa podatności |
|---|---|
| < 10 | bardzo duża |
| 10 – 100 | duża |
| 100 – 1000 | średnia |
| 1000 – 10 000 | mała |
| ≥ 10 000 | bardzo mała |
W tabeli wyników i na mapie klas używany jest czas wg Witczaka i Żurka; w XLSX klasy Kleczkowskiego i Dudy także liczone są z W–Ż.
DRASTIC/SINTACS
Indeks podatności:
z wagami domyślnymi (Aller i in. 1987):
Rangi liczone są z zależności ciągłych (aproksymacja tabel Allera i in. 1987 wg podręcznika GIMSGEO). Każda ranga z wyjątkiem progów stałych jest ograniczona do przedziału .
| Ranga | Wzór | Dane wejściowe |
|---|---|---|
| – głębokość do wody | dla m; dla m | [m] |
| – zasilanie | dla ; dla | [m/rok] |
| – ośrodek wodonośny | warstwy „W” [m/rok] | |
| – gleba | pierwszej (najwyższej) warstwy strefy aeracji [m/rok] | |
| – topografia | dla %; dla % | [%] |
| – strefa aeracji | [m/rok] – zastępczy strefy aeracji | |
| – przewodność | (Civita i De Maio 2004) | warstwy „W” [m/s] |
Zastępczy współczynnik filtracji strefy aeracji (średnia harmoniczna ważona miąższością, przepływ pionowy przez warstwy):
Ranga gleby nie jest liczona z osobnej pokrywy glebowej – moduł bierze pierwszego wiersza strefy aeracji otworu (zwykle gleba lub nasyp).
Brak warstwy wodonośnej. Gdy otwór nie ma wiersza „W” (brak zwierciadła), i nie są liczone („—” na karcie) i do indeksu wchodzą jako 0. Indeks takiego otworu jest więc zaniżony o (przy wagach domyślnych zwykle o 25–60 punktów) i nie należy go porównywać z otworami ze zwierciadłem.
Klasyfikacje indeksu DRASTIC
Duża wartość = duża podatność.
| Engel i Navulur 1999 | PIG 2007 | Corniello 2004 | |||
|---|---|---|---|---|---|
| P | Klasa | P | Klasa | P | Klasa |
| < 101 | niska | < 110 | niska | < 81 | bardzo niska |
| 101 – 141 | średnia | 110 – 140 | średnia | 81 – 106 | niska |
| 141 – 201 | duża | 140 – 170 | duża | 106 – 141 | średnia |
| ≥ 201 | bardzo duża | 170 – 200 | bardzo duża | 141 – 187 | duża |
| ≥ 200 | ekstremalnie duża | 187 – 211 | bardzo duża | ||
| ≥ 211 | ekstremalnie duża |
Granice w kodzie (np. 101, 141) odpowiadają zapisowi tabel w GIMSGEO „< 100, 101–140, 141–200, > 200”: indeks między 100 a 101 trafia do klasy niskiej.
Przykład liczbowy – otwór P-1 (dane demo „Podatność – teren hali”)
Dane: = 550 mm = 0,55 m/rok, = 1,5 %, wagi domyślne.
| Warstwa | Strefa | [m] | [m/s] | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Humus 0,0–0,3 | A | 0,3 | 0,20 | 0,20 | 0,26 | |
| Piasek 0,3–1,8 | A | 1,5 | 0,34 | 0,10 | 0,33 | |
| Glina piaszczysta 1,8–2,4 | A | 0,6 | 0,09 | 0,24 | 0,19 | |
| Glina piaszczysta 2,4–3,2 | W | – | – | – | – |
- = 2,4 m, = 2,4 m.
- m/rok.
- Witczak i Żurek: m, roku → Kleczkowski: duża (2–5 lat), Duda: bardzo duża (< 5 lat).
- Bindeman: = 0,44 roku; Macioszczyk: = 0,46 roku.
- AVI: roku (ok. 12 dni) → Stempvoort: bardzo duża.
- Rangi DRASTIC:
- ,
- ,
- ( m/s = 18,93 m/rok),
- (humus, m/s = 631,2 m/rok),
- ,
- m/rok, ,
- .
- → Engel: średnia, PIG 2007: średnia, Corniello: średnia.
Te same liczby widać w tabeli „Wyniki” i na karcie (zrzuty powyżej). Dla P-2 ( = 2,8 m, warstwa gliny o m/s): = 7,1 roku (Kleczkowski: średnia), AVI = 0,49 roku, = 122.
Przykład z testów modułu: piasek średni 1 m ( = 0,25, = 0,10, ) na glinie piaszczystej 2 m ( = 0,09, = 0,24, ), = 600 mm: m/rok, roku → klasa średnia (Kleczkowski).
Interpolacja na mapach
Obie mapy interpolują wartości z otworów metodą odwrotnych odległości (IDW) z wykładnikiem 2:
W węźle pokrywającym się z otworem () przyjmowana jest wartość otworu. Otwory bez wyniku (np. nieskończony czas) są pomijane.
- „Mapa DXF” – siatka 60 kolumn na prostokącie obejmującym otwory (bez marginesu); warstwice co „Cięcie warstwic” od najmniejszej do największej wartości w otworach (progi = wielokrotności cięcia). Puste lub nieliczbowe cięcie = 5. Przy cięciu ≤ 0 warstwice nie powstają.
- „Mapa klas DXF” – siatka 80 kolumn z marginesem 5 %; każda komórka dostaje kolor klasy wartości IDW.
IDW nie wychodzi poza zakres wartości w otworach i daje „wyspy” wokół otworów – przy kilku otworach traktuj mapę jako poglądową.
Tabela parametrów gruntów
Parametry przyjmowane przy „Pobierz warstwy” (wg podręcznika GIMSGEO, s. 137–138; grunty o tych samych parametrach zebrano w jednym wierszu). Rangi DRASTIC , , podane w GIMSGEO przy tej tabeli moduł liczy ze wzorów powyżej, z rzeczywistego warstwy.
| Grunt | [-] | [-] | [m/s] | [-] |
|---|---|---|---|---|
| Amfibolit, Anhydryt, Bazalt, Brekcja, Diabaz, Dioryt, Dolomit, Gabro, Geza, Gnejs, Granit, Kreda, Kreda jeziorna, Kwarcyt, Marmur, Opoka, Rogowiec, Sjenit, skała miękka, skała twarda, Szarogłaz, Węgiel brunatny, Węgiel kamienny, Zlepieniec | 0,15 | 0,03 | 0,23 | |
| Części organiczne | 0,07 | 0,40 | 0,17 | |
| Glina | 0,06 | 0,30 | 0,15 | |
| Gleba, Humus | 0,20 | 0,20 | 0,26 | |
| Gips | 0,41 | 0,10 | 0,36 | |
| Glina piaszczysta | 0,09 | 0,24 | 0,19 | |
| Glina pylasta | 0,05 | 0,26 | 0,15 | |
| Glina pylasta zwięzła | 0,04 | 0,27 | 0,13 | |
| Glina piaszczysta zwięzła | 0,08 | 0,25 | 0,17 | |
| Gytia | 0,06 | 0,40 | 0,16 | |
| Glina zwięzła | 0,05 | 0,32 | 0,14 | |
| Humus gliniasty | 0,12 | 0,24 | 0,21 | |
| Humus piaszczysty | 0,32 | 0,16 | 0,32 | |
| Ił | 0,02 | 0,35 | 0,10 | |
| Iłowiec, Łupek ilasty | 0,02 | 0,05 | 0,10 | |
| Ił piaszczysty | 0,05 | 0,30 | 0,14 | |
| Ił pylasty | 0,03 | 0,32 | 0,11 | |
| Kamienie, Otoczaki | 0,57 | 0,07 | 0,41 | |
| Rumosz | 0,48 | 0,10 | 0,38 | |
| Żwir | 0,48 | 0,07 | 0,38 | |
| Rumosz gliniasty | 0,25 | 0,15 | 0,29 | |
| Rumosz piaskowca | 0,48 | 0,08 | 0,38 | |
| Zwietrzelina | 0,15 | 0,10 | 0,23 | |
| Zwietrzelina gliniasta | 0,04 | 0,23 | 0,13 | |
| Zwietrzelina gliniasta łupka | 0,08 | 0,20 | 0,17 | |
| Zwietrzelina gliniasta piaskowca | 0,09 | 0,15 | 0,18 | |
| Zwietrzelina kredy | 0,06 | 0,10 | 0,16 | |
| Zwietrzelina piaskowca | 0,15 | 0,10 | 0,23 | |
| Less | 0,22 | 0,30 | 0,27 | |
| Łupek, Łupek metamorficzny | 0,15 | 0,03 | 0,23 | |
| Łupek piaszczysty | 0,15 | 0,03 | 0,23 | |
| Margiel | 0,05 | 0,10 | 0,15 | |
| Margiel ilasty | 0,04 | 0,10 | 0,13 | |
| Mułki, Pył | 0,10 | 0,20 | 0,20 | |
| Mułowce, Pyłowiec | 0,09 | 0,20 | 0,18 | |
| Nasyp budowlany, Nasyp niebudowlany, Pospółka zagliniona | 0,27 | 0,10 | 0,30 | |
| Pospółka | 0,27 | 0,08 | 0,30 | |
| Namuł | 0,05 | 0,36 | 0,15 | |
| Namuł gliniasty | 0,04 | 0,40 | 0,13 | |
| Namuł piaszczysty | 0,08 | 0,32 | 0,17 | |
| Piasek, Piasek średni humusowy | 0,34 | 0,10 | 0,33 | |
| Piaskowiec | 0,22 | 0,07 | 0,27 | |
| Piasek drobny | 0,20 | 0,11 | 0,26 | |
| Piasek drobny gliniasty | 0,12 | 0,26 | 0,21 | |
| Piasek drobny humusowy, Piasek humusowy | 0,25 | 0,20 | 0,29 | |
| Piasek drobny zagliniony | 0,18 | 0,13 | 0,25 | |
| Piasek gliniasty | 0,14 | 0,25 | 0,22 | |
| Pył piaszczysty | 0,13 | 0,15 | 0,22 | |
| Pospółka gliniasta | 0,10 | 0,12 | 0,20 | |
| Piasek pylasty | 0,16 | 0,22 | 0,24 | |
| Piasek gruby, Piasek gruby humusowy | 0,41 | 0,09 | 0,36 | |
| Piasek gruby gliniasty | 0,32 | 0,22 | 0,32 | |
| Piasek gruby zagliniony | 0,29 | 0,12 | 0,31 | |
| Piasek średni | 0,25 | 0,10 | 0,29 | |
| Piasek średni gliniasty | 0,16 | 0,24 | 0,24 | |
| Piasek średni zagliniony | 0,23 | 0,14 | 0,28 | |
| Torf | 0,12 | 0,75 | 0,21 | |
| Tufy | 0,25 | 0,15 | 0,29 | |
| Wapień | 0,25 | 0,07 | 0,29 | |
| Wapień ilasty | 0,15 | 0,10 | 0,23 | |
| Żwir gliniasty | 0,15 | 0,10 | 0,23 | |
| Żwir zagliniony | 0,48 | 0,09 | 0,38 |
Źródła
- Witczak S., Żurek A., 1994 – czas przesączania przez strefę aeracji.
- Macioszczyk T., 1999 – czas przesączania (wzór z wilgotnością objętościową).
- Bindeman N.N. – czas przesączania (wzór z porowatością efektywną).
- Van Stempvoort D., Ewert L., Wassenaar L., 1992 (1993) – Aquifer Vulnerability Index (AVI).
- Aller L. i in., 1987 – DRASTIC (U.S. EPA); Civita M., De Maio M., 2004 – SINTACS.
- Kleczkowski A.S. (red.), 1990; Foster S. i in., 2002; Duda R. i in., 2011; Engel B., Navulur K., 1999; PIG 2007; Corniello A. i in., 2004 – klasyfikacje podatności.
- Podręcznik GIMSGEO, rozdział „Migracja zanieczyszczeń”, s. 130–138 (aproksymacje rang DRASTIC, tabela parametrów gruntów).
Typowe problemy
| Komunikat / objaw | Przyczyna | Co zrobić |
|---|---|---|
| „Brak wyników pomiarów – nie można wygenerować karty” | Tabela warstw jest pusta | Kliknij „Pobierz warstwy” albo wklej warstwy z Excela |
| „Brak parametrów dla: |
Symbolu gruntu nie ma w tabeli parametrów | Wpisz , , , ręcznie w wierszach z tym gruntem (puste , , liczą się jako 0, puste jako m/s) |
| „Za mało otworów ze współrzędnymi (N) – potrzebne co najmniej 3” | Mniej niż 3 otwory z tabeli mają współrzędne lub ich nazwa nie zgadza się z nazwą otworu w zleceniu | Uzupełnij współrzędne otworów, sprawdź nazwy w kolumnie „Otwór” |
| Przyciski „Mapa DXF” i „Mapa klas DXF” nieaktywne | Wyniki obejmują mniej niż 3 otwory | Pobierz warstwy z większej liczby otworów |
| „D [m]” z gwiazdką, AR i CR „—” na karcie | Otwór nie ma warstwy „W” (brak zwierciadła) | Dodaj zwierciadło w otworze i pobierz warstwy ponownie albo dopisz wiersz „W” z warstwy wodonośnej. Bez tego indeks DRASTIC jest zaniżony. |
| „Zaznacz tylko otwory z wodą” nie zmienia wyników | Zaznaczenie działa tylko przy pobieraniu | Po zaznaczeniu kliknij „Pobierz warstwy” |
| Ręczne poprawki współczynników zniknęły | „Pobierz warstwy” buduje tabelę od nowa | Pobieraj warstwy przed poprawkami; przed ponownym pobraniem zrób „Eksport XLSX” |
| Zmiana gruntu w kolumnie „Grunt” nie zmienia wyników | Kolumna jest tylko opisem | Zmień , , , ręcznie (wartości z Tabeli parametrów gruntów) |
| Wagi zmienione, a na karcie „DR ×5”, „RR ×4” … i wzór „5DR + 4RR …” | Nagłówki i stopka karty są stałe | Indeks „P” na karcie jest liczony z Twoimi wagami; zmienione wagi opisz w tekście dokumentacji |
| Na karcie brakuje części warstw | Strona 2 pokazuje najwyżej 48 wierszy | Pełną tabelę dołącz z „Eksport XLSX” |
| Czas „—” | (wszystkie = 0) lub brak warstw strefy aeracji | Uzupełnij w tabeli |